FANDOM


Resmi istatistiklerin üretimine ve organizasyonuna ilişkin temel ilkeleri ve standartları belirlemek; ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda veri ve bilgilerin derlenmesini, değerlendirilmesini, gerekli istatistiklerin üretilmesini, yayımlanmasını, dağıtımını ve Resmi İstatistik Programında istatistik sürecine dahil kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak; Türkiye İstatistik Kurumunun kuruluş, görev ve yetkilerine ilişkin esasları düzenlemek üzere 2005 yılında yürürlüğe giren 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ile getirilen yenilikler aşağıda sıralanmıştır.

13.6.1962 tarihli ve 53 sayılı Devlet İstatistik Enstitüsünün Görev, Yetki ve Kuruluşu Hakkında Kanun ve Devlet İstatistik Enstitüsü ile ilgili diğer yasal düzenlemeler yürürlükten kaldırılarak, 5429 sayılı Kanunun uygulanmasını sağlamak ve kanunla kendisine verilen görevleri yerine getirmek üzere Türkiye İstatistik Kurumu kurulmuştur. Türkiye İstatistik Kurumu, TÜİK Başkanlığı ve İstatistik Konseyinden oluşmuştur. TÜİK Başkanlığı’da Merkez ve Taşra Teşkilatından (26 Bölge Müdürlüğü) oluşmaktadır.

  • İstatistik Konseyi

Resmi İstatistik Programı’nın hazırlanmasına, uygulanmasına, resmi istatistiklerin gelişimine ve işlevlerine ilişkin tavsiyelerde bulunmak, resmi istatistik ihtiyaçlarını tespit etmek, değerlendirmek ve ileriye yönelik görüş ve önerileri kapsayan çalışmalar yapmak üzere İstatistik Konseyi oluşturulmuştur.

TÜİK Başkanı, Konseyin de başkanıdır. Konseyin sekretarya hizmetleri Başkanlık tarafından yürütülür. Konseyin çalışma usul ve esasları, Bakanlar Kurulu onaylanıp 05/05/2006 tarih ve 26159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye İstatistik Konseyi Yönetmeliği ile belirlenmiştir.

Konseyin görüşü istişari nitelikte olup, yılda en az bir defa Mart ayında toplanır.

İstatistik Konseyi Üyeleri:

- TÜİK Başkanı ve Başkan Yardımcıları,

- Bakanlık Müsteşarları,

- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarı,

- Hazine Müsteşarı,

- Dış Ticaret Müsteşarı,

- Gümrük Müsteşarı,

- Denizcilik Müsteşarı,

- Devlet Personel Başkanı,

- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı,

- YÖK Temsilcisi,

- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı,

- İstatistiki sonuçlar içeren araştırma faaliyetleri yürüten gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinin üye olduğu en fazla üyeye sahip sivil toplum kuruluşunun başkanı (Araştırmacılar Derneği Başkanı) ve

- İstatistik alanında faaliyet gösteren ve en fazla öğretim elemanı üyeye sahip sivil toplum kuruluşunun başkanından (Türk İstatistik Derneği Başkanı) oluşur.

  • Resmi İstatistik Programı

Resmi İstatistik Programı, resmi istatistiklerin üretimine ve yayımına ilişkin temel ilkeler ile standartları belirlemek, ulusal ve uluslararası düzeyde ihtiyaç duyulan alanlarda güncel, güvenilir, zamanlı, şeffaf ve tarafsız veri üretilmesini sağlamak amacıyla 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu’na dayanılarak beş yıllık bir dönem için hazırlanmıştır. “Resmi İstatistik Programı 2007-2011” ile Türkiye istatistik sisteminde programlı döneme geçilmiştir.

Bu Program ile, resmi istatistiklerin üretiminde ve yayımında karşılaşılan mükerrerlikler önlenmekte, cevaplayıcı yükü azalmakta, kamuda insan gücü ve kaynak tasarrufu sağlanmakta ve resmi istatistiklere olan güven daha da artmaktadır. Ayrıca, resmi istatistikler bir standarda kavuşturulmuş, sorumlu ve ilgili kurumlar tanımlanmış, hangi verinin hangi kurum tarafından, hangi yöntemle derleneceği ve hangi dönemler için ve ne zaman yayımlanacağı konularına açıklık getirilmiştir.

Programın yürürlüğe girmesiyle birlikte, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’in yayınladığı verilerin yanı sıra, Resmi İstatistik Programı’nda diğer kurum ve kuruluşlar tarafından üretilmesi öngörülen veriler resmi istatistik olarak kabul edilmektedir. Böylece ihtiyaç duyulan her alanda güvenilir tek bir resmi istatistik üretilmesi sağlanmaktadır.

Resmi İstatistik Programı’nın Amacı:

- İstatistiklerin üretimine ilişkin temel ilkeleri ve standartları belirlemek,

- Güncel, güvenilir, zamanlı, şeffaf, tarafsız ve sadece tek bir resmi istatistik üretilmesini sağlamak,

- Kurum/kuruluşlar arasında etkin bir işbölümü yapmak,

- Cevaplayıcı yükünü azaltmak,

- Mükerrerlikleri ve farklı veri üretimini önleyerek:

- Kaynak (işgücü, zaman, maliyet) tasarrufu sağlamak,

- İstatistiklere güveni artırmaktır.

Ayrıca:

- Hangi verinin,

- Hangi kurum tarafından,

- Hangi sınıflama kullanılarak,

- Hangi coğrafi kapsamda,

- Hangi sıklıkta derleneceği ve

- Ne zaman yayınlanacağını göstermektir.

Resmi İstatistik Programı’nın Kapsamı ise:

- Üretilecek veri, araştırma çeşidi,

- Sorumlu-ilgili kurum/kuruluş(lar),

- Tanımlar, metodoloji, sınıflamalar,

- Coğrafi kapsam,

- Derleme sıklığı ve

- Veri yayımlama tarihidir.

Sayılarla Resmi İstatistik ProgramıEdit

Programda, İstatistiksel Altyapı, Sosyal ve Demografik İstatistikler, Makroekonomik İstatistikler, İş İstatistikleri, Tarım İstatistikleri ve Çevre İstatistikleri olmak üzere 5 ana konu yer almakta olup, Program kapsamında toplam 40 adet yapısal çalışma grubu bulunmaktadır. RİP çalışma gruplarına üye kurum/kuruluş sayısı toplam 184’tür. 73 kurum/kuruluş ilgili kurum olarak, 33 kurum/kuruluş sorumlu kurum olarak RİP’te yer almaktadır. 5 ana konu altında, 35 konu, 286 alt konu bulunmaktadır. Program kapsamında üretilen resmi istatistiklerin %45’i TÜİK tarafından üretilmekte olup, resmi istatistiklerin üretiminde, veri derleme yöntemi olarak; %22 anket, %15 hem anket hem idari kayıt ve %63 idari kayıt yöntemi kullanılmaktadır.

Resmi İstatistik Programı kapsamında veri üretiminden sorumlu kurumlar tarafından 2009 yılında 286 alt konu başlığında; 759 günlük, 416 haftalık, 756 aylık, 136 üç aylık, 8 altı aylık, 151 yıllık olmak üzere toplam 2226 adet bülten/veri yayımlanmıştır. 2008 Yılında ise 278 alt konu başlığında 753 günlük, 364 haftalık, 696 aylık, 120 üç aylık, 4 altı aylık, 196 yıllık olmak üzere toplam 2133 adet bülten/veri yayımlanmıştır.

Resmi İstatistik İlkeleri

Resmi İstatistiklerin kalitesinin geliştirilmesi için Program kapsamında üretilen tüm istatistiklerin, güvenilirlik, tutarlılık, tarafsızlık, istatistiki gizlilik, güncellik ve şeffaflık ilkelerine göre hazırlanması ve uygulanması gerekmektedir. 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu’nun 4. maddesine göre, resmi istatistiklerin kalitesinin ve ilkelere uygunluğunun değerlendirilebilmesi amacıyla gerekli tüm bilgilerin ve resmi istatistik üretiminde kullanılan yöntemlerin kamuoyuna açıklanması zorunluluğu getirilmiştir. Bu bağlamda, Program’ı uygulayan tüm kurum ve kuruluşlar ile görevliler, bu Kanun’da ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılacak her türlü düzenleyici işlemlerde belirtilen ilkelere uymakla yükümlüdür.

* Yıllık İzleme Raporları

Program uygulamalarının değerlendirilmesi amacıyla TÜİK Başkanlığı tarafından her yıl “Resmi İstatistik Programı Yıllık İzleme Raporu” hazırlanmaktadır. Programda yer alan kurum ve kuruluşlar, kendi çalışmaları ile ilgili değerlendirmeleri içeren raporlarını her yıl düzenli olarak TÜİK Başkanlığı’na iletmekle sorumludurlar. Yıllık İzleme Raporunda, sorumlu ve ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından program çerçevesinde yürütülen faaliyetlerin ne ölçüde gerçekleştirildiği tespit edilmekte ve varsa aksaklıkların giderilmesi için alınması gereken tedbirler belirtilmektedir. İzleme raporları İstatistik Konseyinde görüşülerek değerlendirmekte ve Resmi İstatistik Programı Bilgi Sistemi’nde kamuoyunun hizmetine sunulmaktadır. TÜİK Başkanlığı tarafından ülkemizde üretilen resmi istatistiklerin veritabanını oluşturmak ve bu bilgilerin güncellenmesini sağlamak amacıyla Resmi İstatistik Programı Bilgi Sistemi geliştirilmiştir. RİP çerçevesinde yapılan çalışmalar bu sistem üzerinden izlenebilmektedir.

* Ulusal Veri Yayımlama Takvimi (UVYT)

Verilerin hangi kurum tarafından, ne zaman ve ne şekilde yayımlanacağını gösterir. TÜİK Başkanlığı tarafından her yılın başında kamuoyuna açıklanır. Verilerin yayım tarihinde meydana gelebilecek değişiklikler, Ulusal Veri Yayımlama Takvimi’nde öngörülen tarihten en geç iki gün önce gerekçesiyle birlikte kamuoyuna açıklanmak üzere, Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı’na bildirilir.

* Uluslararası Resmi Veri Kullanıcı Envanteri (URVKE)

Kurum ve kuruluşların yurt dışı kurumlar ve uluslararası kuruluşların istatistiki yayınlarında yer almak üzere istatistiki veri gönderimi, Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı tarafından hazırlanmakta olan Uluslararası Resmi Veri Kullanıcı Envanteri vasıtasıyla yapılacaktır.

* Veri Kalite Kontrol Kurulu

Resmi istatistik üretiminde görev alan kurum ve kuruluşlar, Programda belirtilen sınıflama ve kalite standartlarına uygun veri üretimi için her türlü tedbiri almak ve veri derlenmesinden yayın aşamasına kadar her düzeyde gerekli kalite denetimini yapmakla yükümlüdürler. Resmi istatistik üretiminde bu standartlara uyulup uyulmadığının kontrolü, 5429 sayılı kanunla TÜİK bünyesinde kurulan Veri Kalite Kontrol Kurulu tarafından yapılmaktadır. Kurum ve kuruluşlar, bu kapsamda Kurul veya Kurul tarafından ilgili yönetmelik çerçevesinde oluşturulan çalışma gruplarının her türlü talebini belirlenen zamanda karşılamakla yükümlüdürler.

* Yayın ve Dağıtım Kurulu

Program kapsamında üretilen istatistiklerin yayın ve dağıtımına ilişkin ilke, standart ve usullerin belirlenmesi ve uygunluğunun izlenmesi, 5429 sayılı kanunla TÜİK bünyesinde kurulan Yayın ve Dağıtım Kurulu tarafından yapılır. Programda yer alan kurum ve kuruluşlar yayım ve dağıtımlarında bu amaçla hazırlanan Resmi İstatistik Dağıtım İlkeleri’ne uymakla yükümlüdürler. Bu ilkeler şunlardır:

  • - Herkesin aynı anda ve kolay erişimi,
  • - Kullanıcı odaklılık,
  • - Tarafsızlık,
  • - Şeffaflık,
  • - Zamanlılık.
  • Ceza ve koruma önlemlerinin güncel hale getirilmesi

Yeni kanun istatistiki faaliyetlerde görevlerini yerine getirmeyenler ve cevap verme yükümlüğünden kaçınanlar için öngörülen cezaları günün koşullarına uygun biçimde tanımlamaktadır.

* Ulusal kayıt sistemlerinin koordinasyonu

Yeni kanun ulusal kayıtların kurulumunu, standartlarını, ilkelerini ve güncelleştirilmelerini hüküm altına almaktadır. Kurum ve kuruluşlar kendi görev alanlarına ilişkin ulusal kayıt sistemlerini TÜİK’in belirlediği standartlarda oluşturmak, güncellemek ve TÜİK’in istatistik amaçlı kullanımına açmakla yükümlüdür. Bu konuda yapılacak her türlü mevzuat çalışmalarında TÜİK’in uygun görüşünün alınması gerekmektedir. Böylelikle, TÜİK ülkemizde uzun süredir ihtiyaç duyulan ve ülke çapında birbirleri ile uyumlu ulusal kayıt sisteminin kurulumunun teknik/metodolojik/ standartlar alt yapısını üzerine almıştır.

* Bireysel veri (Mikro veri) kullanımı

Resmi istatistiklerin üretiminde kaynak teşkil eden bireysel veriler, istatistiki gizlilik prensipleri çerçevesinde ücretli olarak dağıtılabilir. Veri sağlayıcıların kendi verilerini talep etmeleri durumunda, talepleri ücretsiz olarak karşılanır. Resmi istatistiklerin üretiminden sorumlu kuruluşlar, gizlilik hükümleri çerçevesinde kendi bünyelerinde bireysel veriyi gerekli güvenlik tedbirlerini almak şartıyla ücretsiz olarak kullandırabilirler.

* İstatistiki gizlilik ilkeleri

Gizli verilere yalnızca resmi istatistik üretiminde görev alanlar, görevlerini yerine getirebilmek için ihtiyaç duydukları ölçüde erişebilirler.

Bireysel verinin toplulaştırılması ile oluşturulan veri tablosunun herhangi bir hücresindeki istatistiki birim sayısının üçten az olması veya birim sayısı üç ve daha fazla olduğu halde bir veya iki istatistiki birimin hakim durumda olması halinde ilgili hücredeki veri gizli kabul edilir. Resmi istatistiklerin üretilmesi için toplanan, işlenen ve saklanan verilerden gizli olanları, idari, adli ve askeri hiçbir organ, makam, merci veya kişiye verilemez, istatistik amacı dışında kullanılamaz ve ispat aracı olamaz. Bu bilgileri derleyen ve değerlendiren memurlar ve diğer görevliler de bu yasağa uymak zorundadır. Bu yükümlülük, görevlilerin görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam eder.

Resmi istatistik üreten kurum ve kuruluşların yetkilileri tarafından, gizli verilerin hukuka aykırı erişimine, açıklanmasına veya kullanımına karşı her türlü önlem alınır.

Herkese açık kaynaklardan elde edilen veri veya bilgiler gizli kabul edilmez.

İstatistiki birimin, kendisine ait gizli verilerin açıklanmasına yazılı onay vermesi halinde, veri gizliliği ortadan kalkar. Gizli veriler, ancak doğrudan veya dolaylı tanımlamaya yol açmayacak şekilde diğer bilgilerle birleştirilerek yayımlanabilir.

Veri gizliliği ve güvenliğine ilişkin usul ve esaslar, 20/06/2006 tarih ve 26204 sayılı Resmi Gazetede Yayınlanarak yürürlüğe giren Resmî İstatistiklerde Veri Gizliliği Ve Gizli Veri Güvenliğine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikle düzenlenmiştir.

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.