FANDOM


Flag of Turkey Ağrı ili
İdarî Teşkilat
Ağrı districts
Vali: [[Mehmet Çetin]]
İstatistikler
Nüfus 542.022[1]
― Şehir nüfusu 275.785[1]
― Köy nüfusu 266.237[1]
Yüzölçümü 11.376 km²
Nüfus yoğunluğu 46,66 kişi/km²
Genel bilgiler
Bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Alan kodu 0472
Valilik Web sitesi agri.gov.tr
Bu madde Ağrı il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için Ağrı (anlam ayrım) sayfasına gidiniz.

Ağrı ili, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan bir ildir. Adını içinde bulunan Ağrı Dağı'ndan almıştır. 1834 yılında bucak, 1869 yılında ilçe olan Ağrı, 1927 yılında il olmuştur.

Orta Asya'dan gelen kavimlerin Anadolu'ya girişleri sırasında Ağrı, bir geçiş oluşturmuş, dolayısıyla birçok medeniyete sahne olmuştur. Ancak bu medeniyetler Ağrı'yı bir giriş kapısı olarak gördüklerinden burada çok köklü bir uygarlık oluşturamamışlardır.

Bölgede egemenlik kurdukları sanılan Hititler'in güçlerini yitirmeleri üzerine, MÖ 1340 - MÖ 1200 tarihleri arasında Hurriler bölgeye yerleşmişlerdir. Hurriler krallık merkezi olan Urfa'dan uzak olan Ağrı'yı ellerinde tutamamışlardır.

En köklü uygarlığı Urartular oluşturmuştur. Urartu'nun Van Gölü'nün kuzey ve kuzeydoğusundaki ülkeler üzerine, Kral İspuini döneminde (MÖ 825 - MÖ 810) seferlere başlamış, Kral Menua döneminde (MÖ 810 - MÖ 786) ise bu akınlar daha da ağırlık kazanmıştır. Kuzeye ve kuzeydoğuya giden yollar üzerinde inşa edilen kaleler, buraya yapılan seferlerin önceden planlandığını göstermektedir. Ağrı Dağı'nın yamaçlarında, Karakoyunlu ve Taşburun köylerinin arasında ele geçen bir Urartu yazıtı Kral Menua'nın bu bölgedeki egemenliğinin kesin kanıtıdır.

MÖ 712 yıllarında Kızılırmak boylarına kadar uzanan Kimmerler, Ağrı'da geçici de olsa bir hakimiyet kurmuşlardır. Medler (MÖ 708 - MÖ 555) Asur Devleti'nin yıkılması ile birlikte bir yayılma sürecine girmiş, bunun sonucu olarakta Ağrı ve çevresini topraklarına katmışlardır.

Medler'in yıkılması ile birlikte Persler; Büyük İskender'in Pers Kralı lll. Darius'u MÖ 331'de yenerek Anadolu'yu ele geçirdiği zamana kadar yaklaşık iki yüzyıl kadar bölgede yaşamışlardır. Büyük İskender'in ölümü üzerine oluşan boşluktan faydalanan Ermeniler ve Gürcüler bölgeyi ele geçirmişlerdir.

Murat Nehri ve Doğubeyazıt çevrelerine kısa sürede yerleşmişlerdir. Daha sonraları Arsaklılar ve Artaksıyaslı Krallığı, Ağrı ve çevresine hakim olmuştur.

Dosya:Ağrı (tr).svg

Bölge, Halife Osman zamanında İslam orduları tarafından fethedilmiştir. 872 yılına değin Abbasiler'in kontrolü altında kalan Ağrı, daha sonra Bizans'ın kontrolüne geçmiştir.

1071 Malazgirt Muharebesi sonrası bölgeye Türk boyları gelmeye başlamıştır. Ağrı, yüzyıla yakın bir süre Sökmenli Devleti'nin sınırları içine girmiştir. 1027 - 1225 yılları arasında Ani Atabekleri, 1239'da Cengizliler, 1256 - 1358 yılları arasında İlhanlılar ve Celaliler Ağrı'da hüküm sürmüşlerdir. İlhanlılar bazen kurultaylarını Ağrı Dağı'nda yapmış, Anadolu ve İran'ı buradan yönetmişlerdir. 1393'te Moğol hakanı Aksak Timur, Ağrı bölgesini ele geçirmiştir. 1405 - 1468 tarihleri arasında Ağrı, Karakoyunlu toprakları içinde yer almış, Karakoyunlular yıkılınca Ağrı Akkoyunlular'ın egemenliğine geçmiştir. Ağrı, 1514'te yapılan Çaldıran Muharebesi sonrası Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.

Osmanlı döneminde Şorbulak olarak anılan ilin adı, Ermeniler zamanında Karakilise olarak değiştirilmiştir. Kâzım Karabekir Paşa zamanında ise Karakilise ismi değiştirilerek Karaköse diye adlandırılmıştır.

Nuh Tufanı ile ilgisinden dolayı Tevrat'ta adı geçen Ararat Dağı ve ülkesinin, Ağrı ve çevresinin olduğu sanılması dolayısıyla Ağrı'ya batılılar tarafından Ararat da denilmektedir. 5165 m. yüksekliğiyle Türkiye'nin en büyük dağı olan Ağrı Dağı da il sınırlarındadır.

Türkiye Cumhuriyeti hükümeti Ağrı'ya bir üniversite kurma kararınını TBMM'den geçirmiştir. Bu girişimin 2009 Nisan'ında gerçekleşecek olan yerel seçim öncesi bir yatırım olmaktan öte bir anlam içermediğine inanılmaktadır. Ağrı, 2007 Temmuz'unda yapılan son genel seçimde de meclise beş milletvekili göndermiştir.

Kültürel ve doğal zenginlikler Edit

Dosya:Iğdırdan Ağrı Dağı.jpg
Dosya:Noahs Ark.jpg
Dosya:İshak Paşa Sarayı.jpg

İlçeleri Edit

İlin valileri Edit


Dış bağlantılar Edit

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'da Ağrı (il) ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

VikiKaynak'ta Ağrı (il) ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.

Kaynaklar Edit

Şablon:Türkiye idariace:Propinsi Ağrı ar:أغري (محافظة) arc:ܐܓܪܝ (ܗܘܦܪܟܝܐ) az:Ağrı vilayəti be:Правінцыя Агры be-x-old:Агры (правінцыя) bn:আরি প্রদেশ br:Ağrı (proviñs) ca:Província d'Ağrı ckb:ئاگری crh:Ağrı (il) cs:Ağrıská provincie cy:Ağrı (talaith) de:Ağrı (Provinz) diq:Ağrı (wılayet) en:Ağrı Province eo:Provinco Ağrı es:Provincia de Ağrı eu:Agri probintzia fa:استان آغری fr:Ağrı (province) hu:Ağrı (tartomány) hy:Աղրի (նահանգ) id:Provinsi Ağrı it:Provincia di Ağrı ja:アール県 ka:აღრი (პროვინცია) ku:Agirî la:Araratus (provincia) lbe:Агъры (иль) lv:Āgri ils mk:Агр (покраина) mrj:Агры (ил) ms:Provinsi Ağrı nl:Ağrı (provincie) os:Агры (ил) pl:Ağrı (prowincja) pnb:صوبہ آغری pt:Ağrı (província) ro:Provincia Ağrı ru:Агры (ил) rw:Intara y’Ağrı sv:Ağrı (provins) sw:Mkoa wa Ağrı tg:Вилояти Ағри tk:Agry (il) ug:ئاغرى ۋىلايىتى uk:Агри (іл) uz:Ağrı (viloyat) vi:Ağrı (tỉnh) war:Ağrı (lalawigan) zh:阿勒省 zh-min-nan:Ağrı (séng)

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.