FANDOM


Cezayir (Berberi dilleri: Dzayer; Arapça: الجزائر) ya da resmi adıyla Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti, Kuzey Afrika'da ülke, Afrika'nın en büyük ülkesi. Cezayir'in komşuları kuzeydoğuda Tunus, doğuda Libya, güneydoğuda Nijer, güneybatıda Moritanya ve Mali, batıda Fas ve Batı Sahra'dır. Etnik açıdan bir İslam, Arap ve Berberi ülkesidir. Ülke ismi (El Cazayir) Arapçada "adalar" anlamına gelir.

Tarih Edit

Cezayir'de 2 milyon yaşında hominid iskeletleri bulunmuştur. Araştırmacılar, ülkede Yontmataş çağından kalma homo habilis ve homo erectus fosilleri de ortaya çıkartmıştır.

Cilalıtaş devrinde şu anda Sahra Çölü'nün bulunduğu alanlar daha sulaktı. Böylece Cezayir'in şu anda çöl olan güney bölgesinde insanlar yaşayabiliyordu. Bu dönemden kalma mağara resimleri bulunmaktadır.

Antik çağda Cezayir'in tarih sahnesine girmesi, Berberi kökenli 22. Mısır hanedanının kurulmasıyla oldu. Usta süvariler olan Berberiler, Mısır'da paralı asker olarak görev aldılar. Diğer taraftan, Berberiler Kartaca ile de diplomatik ilişki kurdular.

Eski Yunanistan ve Roma İmparatorluğu'nda Numidya (Νομαδια) olarak bilinen yörenin adı, Yunanca "göçebe" anlamındaki nomados (νομαδος) kelimesinden gelir. Massinissa, İkinci Pön Savaşı'nda Numidya'yı birleştirmeyi başardı. Daha sonra ülke Roma İmparatorluğu'nun bir eyaleti haline geldi. Cezayir, topraklarında en çok Roma kalıntısı bulunan Akdeniz ülkesidir. [1]

Cezayir Soykırımı Edit

2005 ve 2006 yıllarında Cezayir Devlet Başkanı Fransa'yı soykırım yapmakla suçlamış [3] ve Paris'ten bir özür beklediklerini açıklamıştır. Ancak Fransa iddiaları kabul etmemiş ve konunun tarihçilere bırakılması gerektiğini öne sürmüştür.

Yönetim şekli Edit

Ülkenin başında 5 yılda bir seçilen cumhurbaşkanı bulunur. Cumhurbaşkanı ayrıca Bakanlar Meclisi ve Yüksek Güvenlik Konseyi'nin de başıdır. Cumhurbaşkanı ayrıca bakanları ve başbakanı da atar.

İdarî bölgeler Edit

Cezayir 48 vilayete ayrılmıştır:

Coğrafya Edit

Dosya:Cezayir haritasi.PNG
Dosya:Algeria Topography.png

Cezayir, 2.381.741 km²'lik alanıyla Akdeniz'in en büyük, Afrika kıtasının ise Sudan'dan sonra ikinci büyük ülkesidir. Güney kesiminde, Sahra çölünün önemli bir kısmını toprakları içine alır.

Cezayir'in kıyıları genelde dağlara çok yakın ve sarptır, fazla doğal liman yoktur.

Kıyının hemen gerisinde Atlas Dağları, Fas'tan başlayarak doğuya doğru iki şerit halinde Tunus'a kadar 2400 km. boyunca uzanır. Kuzeydeki dağ sırasına Tell Atlasları, güneydekine ise Sahra Atlasları denir. İki dağ silsilesi arasında büyük ovalar ve yaylalar yer alır. Bu iki sıra doğuda Tunus sınırına doğru birbirine yakınlaşır. Atlas sıradağlarının Cezayir'deki kısmının en yüksek noktası yaklaşık 2.900 m. irtifadadır.

Ancak Cezayir'in en yüksek noktası, Sahra'nın ortasındaki Hoggar kitlesinde 3.003 metre yükseklikteki Tahat zirvesidir.

İklim Edit

Ülkenin kuzey bölgesinde Akdeniz iklimi, güneyinde ise çöl iklimi hakimdir. Deniz kıyısındaki yerleşimlerde kış ortalama sıcaklığı 8 ila 15 °C iken Mayısta 25 °C'a yükselir ve Temmuz-Ağustos aylarında 28 ila 30 °C ortalamaya ulaşır. (Skikda'da 28 °C, başkent Cezayir'de 29,5 °C)

Ortadaki Kabile dağlarında ve yaylalarda kışın ortalama sıcaklık 8 °C civarındadır ve -7 °C'a kadar düşer. Kışın bu bölgeye kar yağar. Yazın ise sıcaklık 30 ila 38 °C'a kadar yükselir. (Konstantin'de 36 °C)

Güneydeki Sahra bölgesinde kış sıcaklığı 15 ila 28 °C iken yazın 40 ila 45 °C'a yükselir.

Ekonomi Edit

Cezayir, Afrika kıtasının en zengin ülkelerinden biridir. Yıllık 113,6 milyar dolarlık gayri safi milli hasıla ile Güney Afrika Cumhuriyeti'nden sonra kıtanın en büyük ikinci iktisadına sahiptir. Para birimi 'Cezayir Dinarı'dır.

Cezayir, önemli bir doğal gaz (üretimde dünya 5.si, ihracatta 4.sü gelir) ve petrol (üretimde 13., ihracatta 9.) üreticisi ve ihracatçısıdır. Ülkenin güney batısında demir, güney ucunda ise uranyum ve çinko yatakları bulunur. Bir kamu şirketi olan Sonatrach tarafından çıkarılan petrol ve doğal gaz, ülkenin başlıca gelir kaynağıdır. Cezayir, tarım reformu ve ağır sanayinin modernizasyonu yoluyla iktisadını canlandırmayı denemiştir, ancak petrol ve doğal gaz kökenli ürünler hâlâ ihracatın neredeyse tamamını oluşturur.

Denize yakın kesimde tarıma elverişli alanlarda başta zeytin gibi Akdeniz iklimi bitkileri yetişir. Cezayir, bakla tarımında dünya 1.si, incirde 5.si, hurmada 6.sı, kayısıda 9.su, bademde 10.su gelir, buna karşın tarım ürünlerinin büyük kısmını ihraç edemez.

Cezayir'in dış borçları 2005 yılında 17,5 milyar dolar iken Aralık 2006'da 4,7 milyar dolara düşmüştü. Ülke, dış borçlarını yavaş yavaş kapatmakta, bunda artan petrol fiyatlarından yararlanmaktadır. Bir OPEC ülkesi olan Cezayir, sağlam bir iktisada sahiptir. Petrol ve doğalgaz gelirleri dış borçları azaltmakta kullanıldığı gibi önemli altyapı projelerinin gerçekleşmesini de sağlamaktadır.[2]

Toplum Edit

Kültür Edit

Dosya:Monument of the Martyrs 01 Algiers.jpg
Dosya:Algiers mosque.jpg
Dosya:NOTRE DAME D'AFRIQUE.ALGER.jpg


Modern Cezayir edebiyatı Arapça ve Fransızca arasında bölünmüş durumda olup ülkenin yakın geçmişinden etkilenmiştir. 20. yy Cezayir romancıları arasında en önemlileri Muhammed Dib, Albert Camus ve Katib Yasin'dir. 1980'lerin önemli romancıları daha sonra Uluslararası Af Örgütü'nün başkan yardımcısı olacak Raşid Mimuni ve laik görüşleri nedeniyle şeriatçi bir grup tarafından öldürülen Tahar Djaout'tur.

Ünlü modacı Yves Saint Laurent, Oran kentinde doğan bir Cezayirlidir.

Fransız kökenli ünlü Cezayirliler arasında filozof Jacques Derrida da bulunur. Melek Bennabi ve Frantz Fannon sömürgecilik karşıtı görüşleriyle tanınmıştır. 1905-1973 yılları arasında yaşamış olan Malik bin Nebi Cezayir halkının sosyolojik dönüşümünde oldukça emeği geçmiş ve bu konularda önemli eserler vermiştir. Hıristiyan düşünür Aziz Augustinus Annaba yakınlarında, Tagaste'de doğmuştur. Tunus'lu olan İbni Haldun, ünlü eseri Mukaddime'yi Cezayir'de yazmıştır.

Cezayir kültürünün en önemli unsurunu İslam medeniyeti oluşturur. Ülke nüfusunun %99'dan fazlasını müslüman kökenliler oluşturur. Hıristiyanların oranı %0,1 kadardır. 1960'ta sayıları 160.000'i bulan musevilerden sadece 200 kadarı kalmıştır. Cezayir anayasası, tüm vatandaşlara din özgürlüğü tanır. İmamlar, papazlar ve hahamlar Diyanet İşleri Bakanlığı'na bağlıdır ve devlet memurudur. Vaaz vermek veya dini faaliyetlerde bulunmak devletin iznine tabidir.

Devlet, din eğitimine ve camilere maddi katkıda bulunmakta, imamların maaşlarını ödemektedir. 2005'ten beri şeriat hukuku orta dereceli okullarda zorunlu ders haline getirilmiştir.

Cezayir müziğinin ülke dışında en çok bilinen türü rai'dir. Rai, çobanların folklorik müziğiyle popun bir karışımıdır. Cheb Khaled ve Cheb Mami gibi uluslararası yıldızlar bu tarz müzikle ün kazanmıştır. Cezayir içinde ise sözel ağırlıklı eski şaabi türü müzik halk tarfından tercih edilmektedir. Kabile müziği de kıvrak tonlarıyla beğeni toplamaktadır. Kıyı kentlerinde Endülüs göçmenlerinin getirdiği Endülüsi müzik, klasik bir tarz olarak hâlâ dinlenmektedir.

Mutfak Edit

Dosya:Couscous-1.jpg

Cezayir yemekleri Akdeniz mutfağının özelliklerini gösterir. Bazı yemekler ülke genelinde pişirilse de çoğu yereldir ve kültürel çeşitliliğe delalet eder. Bu durum, yerel coğrafya, iklim ve tarihin bir sonucu olarak zamanla ortaya çıkmıştır. Buğdaydan yapılan, et veya sebzeyle servis edilen kuskus; biber, soğan ve sarımsakla yapılan şakşuka tipik yemeklerdir.

İç Bağlantılar Edit

Dış bağlantılar Edit

Kaynakça Edit

  1. [1] "L’Algérie est par ailleurs le pays méditerranéen qui renferme le plus grand nombre de vestiges de l’époque romaine." Fransızca Vikipedi, 30 Nisan 2007, 19:28 sürümü
  2. [2] Fransızca Vikipedi, 30 Nisan 2007, 19:28

Şablon:Afrika ülkeleri Şablon:Afrika Birliği Şablon:Akdeniz ülkeleri Şablon:İKÖ Şablon:Arap Birliği Şablon:OPECace:Aljazair af:Algerië als:Algerien am:አልጄሪያ an:Alcheria ang:Algeria ar:الجزائر arc:ܓܙܐܐܪ arz:الجزاير ast:Arxelia az:Əlcəzair bat-smg:Alžīrs bcl:Algerya be:Алжыр be-x-old:Альжыр bg:Алжир bjn:Aljajair bm:Aljeri bn:আলজেরিয়া bo:ཨཱལ་ཇི་རི་ཡ། bpy:আলজেরিয়া br:Aljeria bs:Alžir bug:Aljazair ca:Algèria ce:Алжир ceb:Arhelya ckb:جەزائیر crh:Cezair cs:Alžírsko cv:Алжир (патшалăх) cy:Algeria da:Algeriet de:Algerien diq:Cezayir dsb:Algeriska dv:ޖަޒާއިރު dz:ཨལ་ཇི་རི་ཡ། ee:Algeria el:Αλγερία en:Algeria eo:Alĝerio es:Argelia et:Alžeeria eu:Aljeria ext:Argélia fa:الجزایر fi:Algeria fiu-vro:Alžeeriä fo:Algeria fr:Algérie frp:Alg·èrie fy:Algerije ga:An Ailgéir gag:Aljir gd:Aildiria gl:Alxeria - الجزائر gv:Yn Algear ha:Aljeriya haw:‘Alekelia he:אלג'יריה hi:अल्जीरिया hif:Algeria hr:Alžir hsb:Algeriska ht:Aljeri hu:Algéria hy:Ալժիր ia:Algeria id:Aljazair ie:Algeria ig:Algeria ilo:Algeria io:Aljeria is:Alsír it:Algeria ja:アルジェリア jbo:jexygu'e jv:Aljazair ka:ალჟირი kaa:Aljir kab:Dzayer kbd:Алджазаир kg:Djazairia kk:Алжир (мемлекет) km:ប្រទេសអាល់ហ្សេរី kn:ಅಲ್ಜೀರಿಯ ko:알제리 krc:Алжир ku:Alcerya kw:Aljeri ky:Алжир la:Algerium lad:Arjelia lb:Algerien li:Algerieë lij:Algerîa lmo:Algeria ln:Aljeria lt:Alžyras lv:Alžīrija mdf:Алжир mg:Aljeria mhr:Алжир mk:Алжир ml:അൾജീറിയ mr:अल्जीरिया mrj:Алжир ms:Algeria mt:Alġerija my:အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ mzn:الجزایر na:Ardjiriya nah:Argelia nds:Algerien new:अल्जेरिया nl:Algerije nn:Algerie no:Algerie nov:Algeria nv:Aljííya oc:Argeria os:Алжир pam:Algeria pap:Algeria pdc:Altschieri pih:Algeria pl:Algieria pms:Algerìa pnb:الجزائر ps:الجېريا pt:Argélia qu:Alhirya rm:Algeria ro:Algeria roa-rup:Algheria roa-tara:Algerie ru:Алжир rue:Алжір rw:Aligeriya sa:अल्जीरिया sah:Алжир sc:Algerìa scn:Algirìa sco:Algerie sd:الجزائر se:Algeria sg:Alazëri sh:Alžir simple:Algeria sk:Alžírsko sl:Alžirija sm:Algeria so:Aljeeriya sq:Algjeria sr:Алжир ss:I-Alijeriya stq:Algerien sv:Algeriet sw:Algeria szl:Algeryjo ta:அல்சீரியா te:అల్జీరియా tg:Алҷазоир th:ประเทศแอลจีเรีย tk:Alžir tl:Alherya ts:Algeria tt:Әлҗәзаир ug:ئالجىرىيە uk:Алжир ur:الجزائر uz:Jazoir vec:Algeria vi:Algérie vo:Laljerän wa:Aldjereye war:Alherya wo:Alseeri wuu:阿尔及利亚 xal:Алҗрмудин Улс Орн xmf:ალჟირი yi:אלזשיר yo:Àlgéríà zea:Alherije zh:阿尔及利亚 zh-classical:阿爾及利亞 zh-min-nan:Algeria zh-yue:阿爾及利亞

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.