FANDOM


Dosya:MapL.png

Coğrafi koordinat sistemi, dünya üzerindeki herhangi bir yeri topografik bir nokta olarak tanımlamayı sağlayabilen bir koordinat sistemidir. Küresel koordinat sistemindeki üç bileşenden ikisi kullanılarak belirtilir. Burada aşılması gereken zorluk, dünyanın bir küre değil de (jeodezi) bağlamında yaklaşık olarak bir elipsoit ya da basık sferoit şeklinde olmasıdır.

Tarihçe Edit

İlk defa Babilliler ortaya atmış, sonrasında Batlamyus tarafından bir tam çemberin 360 derece (360°) olduğunun belirtilmesi ile teori daha da geliştirilmiştir. Sanayi devrimi ve emperyalizm çağında askeri ve ticari denizciliğin gereksinimleri sonucu büyük önem kazanmış ve hızla standartlaşmıştır. Günümüzdeki sistemlerin kaynakları da ulusal ya da NATO benzeri ittifaklara ait askeri standartlardır. Özellikle 1980 sonrası dünya ekonomisinde hakim duruma gelen küreselleşme politikaları daha evrensel standartlar yaratmış, GPS teknolojilerini ve yeni uygulama alanlarını teşvik etmiştir.

Enlem ve Boylam Edit

Enlem (kısaltması: φ, phi ya da Lat.) yeryüzündeki bir noktanın yerküre merkezinden ölçülmek üzere ekvatora olan açısıdır. Aynı enlem açılarını birleştiren paralel çizgilere Enlem çizgileri ya da paralel denir. Kuzey Kutbu 90°N; Güney Kutbu 90°S olup 0° paraleli ya da enlemi de ekvator olarak adlandırılır. Böylece ekvator yerküreyi kuzey ve güney yarıkürelere böler.

Boylam (kısaltması: λ, lambda ya da Lon.) yeryüzündeki bir noktadan geçerek iki kutbu birleştiren boylam çizgisi ya da meridyenin, Greenwich'den geçen referans ya da başlangıç meridyeni ile açısıdır. Tüm meridyenler yarım çember şeklinde, 0 referans meridyeninin batısında 180 (W) ve doğusunda 180 (E) olmak üzere 360 adet yarım çemberdirler, yani referans meridyenin tam karşısındaki simetriği, aynı zamanda 180°W ve 180°E meridyenidir. Paralel değildirler, kuzey ve güney kutup noktalarında birleşirler.

Ölçü birimi (derece) ve gösterim biçimleri Edit

Belli bir noktanın gösteriminde önce enlem sonra boylam olmak üzere bir değer çifti kullanılır. Enlem ve boylamlar için geleneksel ölçü birimleri derece, dakika (1/60 derece) ve saniye (1/60 dakika) olmakla birlikte ondalık sisteme uyarlanmış yazım biçimleri de vardır:

  • DMS Derece:Dakika:Saniye (49°30'00"N, 123°30'00"W)
  • DM Derece:Dakika-ondalık (49°30.0', -123°30.0'), (49d30.0m,-123d30.0')
  • DD Dakika-ondalık (49.5000°,-123.5000°), genellikle 4-6 ondalık haneyle.

Bunlardan günümüzde en yaygını, Google maps ve GPS aygıtlarının da benimsediği, ondalık sistemde dakika yazımıdır.

Jeodezik sistemler, datum Edit

PD ya da RD (Potsdam Datum); NTF ('Nouvelle triangulation de la France'); CH1903 (Schweizer Datum 1903); ED50, ED77, ED79 gibi 1950 sonrası ED ('European Datum') sistemleri; NAD27, NAD83 gibi NAD (The North American Datum) sistemleri ve GRS80, WGS60, WGS64, WGS72, WGS84 (NAD83 ile aynıdır) gibi daha evrensel datumlar arasında, NATO askeri standardı olan ED50 1950'lerden itibaren Türkiye tarafından da benimsenmiş, ancak 2000'li yıllarda yerini daha evrensel durumdaki WGS84 ('World Geodetic System 1984') standardına bırakmaktadır.

Ayrıca bakınız Edit

als:Geografische Lage am:የምድር መጋጠሚያ ውቅር ar:نظام الإحداثيات الجغرافية ast:Sistema de Coordenaes Xeográfiques az:Coğrafi koordinat sistemi bar:Geografische Koordinatn be:Геаграфічныя каардынаты be-x-old:Геаграфічныя каардынаты bg:Географски координати bn:ভৌগলিক স্থানাঙ্ক ব্যবস্থা ca:Coordenades geogràfiques ceb:Heyograpikong koordenada cs:Zeměpisné souřadnice de:Geographische Koordinaten dv:Geographic coordinate system el:Γεωγραφικές συντεταγμένες en:Geographic coordinate system eo:Geografia koordinata sistemo es:Coordenadas geográficas et:Geograafilised koordinaadid eu:Sare geografiko fa:دستگاه مختصات جغرافیایی fi:Koordinaattijärjestelmä fr:Coordonnées géographiques fy:Geografyske koördinaten gd:Co-chomharran an Domhain gl:Sistema de Coordenadas Xeográficas gu:અક્ષાંશ-રેખાંશ he:קואורדינטות גאוגרפיות hi:भूगोलीय निर्देशांक प्रणाली hr:Zemljopisne koordinate hu:Földrajzi koordináta-rendszer hy:Աշխարհագրական կոորդինատներ ia:Systema geographic de coordinatas id:Sistem koordinat geografi ilo:Heograpikal a nagsasabtan is:Hnit (landafræði) it:Coordinate geografiche jv:Sistem koordinat geografi ka:გეოგრაფიული კოორდინატები kk:Географиялық координаттар kn:ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ಪದ್ಧತಿ ko:지리 좌표계 la:Coordinata geographica lij:Coordinæ geografiche lmo:Cuurdinad geugrafich lo:ພິກັດພູມສາດ lv:Ģeogrāfiskā koordinātu sistēma mk:Географски координатен систем ml:ജ്യോഗ്രഫിക് കോഓർഡിനേറ്റ് സിസ്റ്റം mr:भौगोलिक गुणक पद्धती ms:Sistem koordinat geografi nah:Cemonocāyōtl cemānāhuacāyōcopa nap:Sëštém d'u cördënazjôn gjögrafëxë nds:Geograafsche Laag nds-nl:Geografische koördinaoten nl:Geografische coördinaten no:Jordens koordinatsystem os:Географион координатæтæ pl:Współrzędne geograficzne pms:Coordinà geogràfiche pt:Coordenadas geográficas qu:Tinkurachina siwi ro:Coordonate geografice ru:Географические координаты sah:География координаталара sh:Geografske koordinate si:Geographic coordinate system simple:Geographic coordinate system sk:Geografický súradnicový systém sl:Geografski koordinatni sistem sq:Koordinatat gjeografike sr:Географске координате su:Sistim koordinat géografi sv:Geografiska koordinatsystem sw:Anwani ya kijiografia szl:Geograficzne wspůłrzyndne ta:புவியியல் ஆள்கூற்று முறை th:พิกัดภูมิศาสตร์ tk:Koordinatalar uk:Географічні координати vec:Cordinade giogràfeghe vi:Hệ tọa độ địa lý vls:Geografische coördinoatn vo:Koordinatasit taledavik zh:经纬度 zh-yue:地理座標系統

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.