FANDOM


Flag of Turkey Dicle, Türkiye
Harita

Türkiye'de yeri
Bilgiler
Şehir nüfusu 19800[] (2009)
İlçe nüfusu 48000[] (2009)
Rakım 970 metre
Koordinatlar
Alan kodu 0412
İl plaka kodu 21
Yönetim
Ülke Türkiye
Coğrafi Bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi
İl Diyarbakır
Kaymakam Sezer IŞIKTAŞ
Belediye başkanı Mustafa Uyguner
Website [1]

Dicle ya da eski adıyla Piran - Piro [1], Diyarbakır ilinin bir ilçesidir.

Dicle, taş devrinden de önceki devirlere ait dönemin yerleşim birimlerinden biridir. Bölgede anlatılan efsanelere göre, Allah, Cennet'te işledikleri suçlardan dolayı Adem ile Havva'yı Dünya'ya göndererek cezalandırdı, fırlatılma sonrasında asıl büyük ceza Adem ile Havva ayrı yerlere düşmesidir. Havva'nın düştüğü yer olarak anlatılır.

Dicle'de Zazaca dili konuşulmaktadır.Bölgenin en meşhur yemeği patira/patila olarak adlandırılır. Dicle ile değiştirilen eski adı Piran'dır. Piramitlerin tarihinden daha eski bir piranit bulunmaktadır. Yeşilsırt ( Bazmınd ) köyü yakınlarındaki Kral Kızı bölgesinde bulunan piranit'in şimdiye kadar ortaya çıkan tek sırrı, kayaya işlenen figürün, bir gün dönümünde yanlızca 1 dakikalık bir zaman diliminde görüntülenebilir olmasıdır. Piranitin etrafında bulunan hazine küpleri, dünyanın en büyük küpleridir.

Büyük tarihi zenginliğe sahip olan Dicle ilçesinde kaleler, köprüler, eski mezralar ve mağaralar önemli tarih göstergeleridir. Yakın zamana dek Piro (Piran) olarak tanınan ve halen de bu adı çok sık kullanılan ilçe bir ara resmi olarak Eğil adını almış, halkın benimsemediği bu isim daha sonra yeniden eski sahibine verilmiş ve ilçe kendi adını almıştır. Halkının tamamı Zaza'dır. İlçede Dibni Köyü’ndeki han, köprü ve Şemsi’lere ait kilise, Ekrek yakınındaki Oyukkaya mezarları, Bırdınç Köprüsü, Yeşilsırt ( Bazmınd ) köyü yakınlarındaki Kral Kızı Taşı ve aynı kaya üzerindeki Efsane mezar ilk akla gelen yerleridir.İlçede eski adıylaMahmud Çelebo mahalesindeki DIZIK ( Zazaca kale demektir. ) bakımsızlık ve sahipsizlikten tamamen yok olmuştur.Direy ( Kocaalan ) ilçesinde seyid olduğu ve bügünkü Dicle yerlilerinden Ahmed Ağa ailesinin atası olduğu rivayet edilen Pir Mansur türbesi vardır.

Coğrafi Konumu:Merkeze 92 km uzaklıktadır. 975 kilometrekarelik bir alana yayılmış olan ilçe topraklarının büyük bir bölümü dağlık ve ormanlıktır. Ovalar ise dağlar arasına yerleşmiş küçük parçalar halindedir. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 970 metredir. Arazinin %30 u meşe ağaçları ile kaplıdır. Ormanlık alana sahip olması sebebiyle Diyarbakır’ın diğer ilçelerine göre daha fazla yağmur almaktadır.


KaynakçaEdit

Meħla ew dewi Pironi --( Piran ) Dicle’nin mahalle ve Köyleri : ( pironıc ) Edit

Meħlay Meħmud Çelebo - Çelebi mah.

Meħlay Yarelo - Bağlar başı mah.

Meħlay Cello - Yeşiltepe mah.

= Dewi Pironi ---- Dicle’nin Köyleri : ( pironıc ) = Edit

Bazmınd - Yeşilsırt

Âersek - Gelincik

Xaçek - Taşağıl

Qocig - Kurudere

Gulzo - Acar

Dewıl - Alkan

Hop - Altay

Xıraba cir - Arı

Bibnok - Bahçe

Bılıko - Bahçedere

Kuferrb - Baltacı

Saroli - Başköy

Butellibo - Batur

Akrag - Biçer

Beħro - Boğaz

Gozeyl - Boğazköy

Qelbi - Bozoba

Hımbêl - Çavlı

Çewlig - Çaylıdere

Vêrdo - Çayüstü

Şixsılımeto - Dede

Zığr - Değirmenli

Dıbn - Döver

Şixmedo - Etek

Pertık - Göze

Xelefo - Gündoğdu

Xıraba cor - Harebe

Qızlo - Ilgın

Tonagrag - Kayaş

Abdelo - Kaygısız

Şıngirigi Cor - Kayı

Kelkom - Kelekçi

Herido - Kırkpınar

Direy - Kocaalan

Şılbeyto - Koru

Piracmo - Kurşunlu

Qortenit - Kurtuluş

Cılbeyni - Küpetaş

Meydino - Meydan

Koşkar - Oba

Pirxeyko - Özbey

Bawko - Pekmezciler

Metino - Sağlam

Basraf - Sarmaşık

Nalwer - Sergenli

Gomeyşeyk - Şenova

Şixmalo - Tepebaşı

Zeydo - Uğrak

Omero - Ulubaş

Wıri - Uluçeşme

İbıko - Üzümlü

Geyigo - Yardımcı

Şıngirigi Cêr - Yokuşlu


Zazaki , Kırdki elifbi ( Zazaca harfler veya alfabe ) -- PİRONIC Edit

1- A – a – Adır , adırvaş , alef , alınç , alışk , alliy , apey , arcic , arco , ard , arış , aroş , asın , asmi , aşm , ati , aver , aw , awo , ayre , azo

2- B – b – Bar, barmı, barz, barzi, başna, baweri, bawkal, bawo, berıħ, beron, betal, bey, bın, bınki, bıra, bırew, bırrık, bız, bızik, boç, boron

3- C – c – Ca , cağ , cal, calok , carg , cazi, ceni, cayi , cemed , comi , comird , cew , cırrn , cıt , CITİRON , cif , ciro , cuweyn , CUWEYNON

4- Ç – ç – Çal , çap , çaq , çarres , çaşba , çeher , çeng, çepık , çeq , çere , çewres , çeyle ,çıkos, çılay , ÇILE , çılk , çım , çırronık , çogon , çok

5- D – d – Dapir , darg , darzin , dat , datza , dayi , dec , des , desmac , dest , destermo , dı , dıjn , dındo , dışeme , dik , diy , diyes , do , dur

6- E – e – Ek , ekl , elawıtış , ereq , ereqo , erey , erinayış , eriş , esnaw , estarıtış , este , esti , eşkena , eşkawayış , eynı , eyom , eyr , eyştış, ez

7- Ê – ê – Bê hêş , nê weş

8- F – f – Faq , fart ,feâm, fek , fekbulay , felqe , feqiyr , ferek fewt , fêz , fılħo , fıraq , fıring, fıringi, fırq, fırrkardış, fısto , fıtar , fızıl , fiki , firket

9- G – g – Ga , gac , garm , gede germaw , GERMAWON , gew , gıl , gıjık , gılgıl , gıron, goni, gonkiyş, goş, goyn, gud, gudvewr, GULON , gurz

10- Â – â – Âard , âeba , âebre, âebur , ÂEDAR , âelâeloş , âelb , âem , âemc , âemza , âesir , âeşfe, âeşif , âeşif , âeybrat , âezeb , âezele, âonc

11- Ğ – ğ – Ğar , ğardayış , ğaysayış , ğaybone , ğedr , ğela , ğele , ğelet , ğenim , ğereqayış , ğewesnayış , ğewf kardış , ğıdar , ğızbonık

12- H – h – Hak, hali, haylok, her, hera, herr, heş, heyşt, heyştay, heyştês, hewt, hewtay, hewte, hewtês, hılayış, hıng, hınzar, hirês, hirı, HOMAY

13- Ħ – ħ – Ħac, ħacħacık, ħed, ħedernayış, ħelaw, ħelawi, ħelir, ħenek, ħes, ħeskardış, ħewi, ħewş, ħeyf, ħezn, ħıl, ħılayış, ħıng, ħinçıla, ħiyr

14- I – ı – Imbaz , ımsar , ımvarde , ın , ına , ıngimi , ıngişt , ıngiştre , ıngur , ıskıc , ıskura , ıspar , ıstare , ıstonik , ıstor , ışlıg

15- İ – i – İlħes , imış , İMIŞON , incıl , işk , iro , isot , izar , izım

16- J – j – Jeâr , jo

17- K – k – Kal, kalme, kar, karg, kaş, kate, kec, keko, kerra, keye, kesa, kesek, kıl, kıri, kışlo, ko, koho, kondiz, kuçe, kund, kutık kuze, kure

18- L – l – La, lac, lacek, laser, lay, lazıt , lemat, leng, leppık, lete, lew , lewe, leyir, lez, li, lil, liçık, lilık, lobi, locın, lomey, loqla, lul, luli, luri

19- M – m – Ma, mabi, mare, marg, marr, mase, mast, may, meħtef, mexmel, mılçık, mind, mirde, mirdım, mone, monga, mucey, muj, murv

20- N – n – Nali, naşi, nege, nemr, ney, new, neway, newe, newês, nımac, nıme, nımıtış, nımz, nıng, nim, nimla, niştuş, no, nonpize, nuzdi

21- O – o – Omarıtış , omeyış , omi , omivaş , Omno , ona , onac , oncina , onkıf , ontış , ortme , otayış , oxeyş , oxmak

22- P – p – Pali, par, Payız, pel, pellas, peşme, pey, pırr, pi , pil, pize, pine, pir, pol, ponc, poncas, poncês, ponk, purd, purt, puş, PUŞPELON

23- Q – q – Qal, qasud, qelafet, qesba, qevd, qıfle, qıjâa qıloncık, qılincre, qımit, qıt, qızbon, qiyri, qoç, qom, qonz, qorı, qot, qul, qulız, qut

24- R – r – Rayır, rayşt, rayştey, recf, remıl, rew, reye, rez, REZON, rı, rık, rınd, rıpel, rışiş, rıt, rıwe, rız, riz, ro, roc, roce, roşn, roşna, roşo

25- S – s – Sard, say, se, ser, sere, serr, serre, sewl, sıft, sımbore, sımer, sıpi, sıtl, sıvık, siğ, sir, sişeme, siya, sol, sur, surazk, surinc, suwe

26- Ş – ş – Şağ, şar, şarısto, şeâm, şêr, şerme, şermzar, şeş, şeşık, şew, şewq, şewşewık, şeyşt, şınık, şıma, şıt, şilık, şirin, şix, şiyês, şom, şone

27- T – t – Tari, tarr, teâda, teâm, telı, tena, teng, terkey, terraq, teyşo, tewq, tey, teyel, teyşt, tı, tıki, tırb, tırs, tinc , tir, tiy, to, torg, toy, tun, tur

28- U – u – gul , kutık , luli , lul kardış

29- V – v – Va, varg ,varıg, varo, VARON , vaş, vaştiri, vay, veng, ver, vewr, veyek, veyşo, veyv, veyve, vılik, vırso, vıya, vızir, vince, vist, vom

30- W – w – Wardış, warway, warza, waşta, way, wayır, wel, welwelık, welat, wendış, werdek, Wesarr , wesf, wesni, weş, wetaw , wırdik, wışk

31- X – x – Xag, xal, xalcıni, xalıq, xecl, xefle, xela, xelas, xet, xeyr, xeyşa, xeyt, xıl, xılt, xıri, xışn, xint, xiyar, xom, xorı xort, xox , xoz, xu, xurt

32- Y – y – Ya , yayk , yaykza , yene , yere , yew , yewek , yewendes , yewkone , yın , yi , yo

33- Z – z – Zard, zardık, zature, zem, zeng , zerr , zerrenc , zerrn , zewac, zewt, zımbil, Zımısto, zıvqir, zili, ziyar , zo , zoma , zonc, zuqlıq, zur


== Bedirxan  alfabesinden alınan ve bazılarının Zazaca yazımda kullandığı alfabe de bazı küçük sorunlar , yetersizlikler görülmektedir. Bunları aşağıda göstermeye çalıştım. Pironıc  ==

1 –Zazacada     ( Arapçadaki  ayn harfi – Ben bunu burada şapkalı     şeklinde gösterdim) sesi vardır ve çevremizde konuşulmaktadır. Örnek : ( Âebre-Dara , ÂEDAR-Mart ayı ,  Âem-Hala , Âesir-Helva , Âeşfe-Çapa , âezeb-bekar , Âurtık-Gegirme , Âardleq-Deprem , Âelb-Kap/su kabı ) gibi.  Bu sesi veren bir harf  , Bedirxan alfabesinde yoktur.  Bazıları bu  (Ayn) sesinin  Arapçadan geldiğini söylüyor. Arapçadan gelip gelmediği bilinmez ama velevki Arapçadan gelsin , bu sesi konuştuğumuz halde yazıda  kullanmayalım mı , başka dillerden gelen harfler yok mudur sanki ? - J -  harfi Zazaca da , birkaç yerde geçtiği halde , yine de alfabeye konmuş ( Celaled Ali Bedirxan alfabesine )  ama , -  - ( ayn )  sesi çok daha fazla kullanılmasına rağmen alfabelerinde olmaması bir sıkıntı oluşturmaktadır.

2- Bedirhan alfabesi veya bazılarının yazımda kullandığı Zazacadaki alfabede   H  ve   Ħ   diye iki farklı ses aynı sembolle gösteriliyor. ( Ben burada bu iki sesi  H  ve   Ħ  şeklinde gösterdim ). Oysaki biri gırtlaktan ( Ħelaw-pekmez , Ħıl-vardiye , Ħıng-an/zaman , ħes kardış-sevmek  gibi ) ,  diğeri ise dudaktan  hafifçe çıkıyor. ( Heş-ayı , hıng-arı , hak-yumurta gibi )... V-W  sesleri gibi,  H-Ħ  sesleri de iki farklı simge ile gösterilmelidir.      

3- Türkçedeki  ( I , ı  )  harfinin yerine - I , i - aynı sesin sembolü olarak kullanılıyor. Yani iki sembol tek sesi gösteriyor. Ayrıca  Türkçedeki  ( İ , i ) – harfleri yerine şapkalı - Î - harfi kullanılıyor. Bu  İngiliz alfabesi taklidi değil de nedir ? Bence bu konuda Türkçedeki gibi kullanılsa daha iyidir. Aynı sese iki harf kullanıldığı halde bazı seslere hiç harf yok , veya belirttiğim gibi iki sese , tek harf kullanılmış. Bu , doğru bir yazıma benzemiyor.

4-  Ğ    ve  X   diye iki ses aynı sembolle gösteriliyor. Sembol kıtlığı mı var. Örnek: ( Ğele-buğday , ğela-kıtlık  ,  ğar-bilye , ğereqayış-bayılma gibi)  ve  ( Xox-şeftali , xela-hediye , xal-dayı  , xebat-çalışma   gibi) Burada  Ğ  harfi yok sayılıp , onun yerine yine - X -  harfi kullanılmaktadır. Bu doğru bir yazım olarak görünmüyor.

5- Türkçedeki ( O , U ) yerine Zazacada bir tane ses vardır. Bunun için - O - kullanılması yeterlidir. Yine Türkçedeki ( Ö , Ü ) yerine  Zazacada bir tane ses vardır. Bunun için - U - kullanılması yeterlidir. Yani bunun için ayrıca bir de  şapkalı  Û  kullanmaya gerek yoktur.

- Ancak    Â , Ê ,  Ħ     harfleri ile yazı yazmakta bir sorun ortaya çıkıyor. Gerçi el ile yazmada sorun yoktur , fakat bilgisayar ile yazmaya başlarsan büyük bir sorunla karşılaşırsın. Çünkü klavyede bu harfler yoktur. Sadece Word programında yazabilirsin orada da çok yavaşlatıyor. Çünkü Word programının üst taraflarındaki ekle – simge kısmını tıklıyorsun , sonra harfi bulup eklersin , bu da zaman kaybına yol açar. Bunun için bilgisayardan anlayan bir kişi , bir program yaparsa veya işletim sistemleri üretenler, klavyeye  bir kod eklerse sorun hal olunabilir. Türk Lirasının yeni sembolü  (   )    de klavyede yoktu ama bu sembol için , bir kodlama yapmışlar ve bu kodlama programını bilgisayarına kurup yüklersen basit bir işlemle yazabilirsin ( galiba bu TL nin yeni sembolünün yazılması için  ALT + T  tuşuna basılıyordu. Tabi önce kodlama programının bilgisayara yüklenmesi gerekir. ). Buna benzer bir kodlama da   Â , Ê ,  Ħ   harfleri için gerekmektedir. Bunu bilgisayardan iyi anlayan biri yapabilir , internetten de dağıtılırsa , isteyen herkes yararlanabilir.

== BM  Unesco’ya göre ZAZACA , başka diller veya lehçeler tarafından asimile edilip yok edilmesi ile karşı karşıyadır. Asimile eden bu diller başta Türkçe ve Kürtçenin Kurmanci ( Kırdasi ) Lehçesi olmak üzere Arapça , Farsça , Ermenice , Gürcüce , Rusça , İngilizce , Fransızca , Almanca , İsveçce  olabilir. ==

[değiştir] Zazaki Qali Verino - Zazaca Atasözleri ------- PİRONICEdit

Adır reyd ħeneyk nê bena.

Âeybi kê kêra nê aseno.

Âezabi ciron cirona wazino.

Awka âedelnayara bı tarsı.

Dewıc niâmeto nımıtewo.

Dındoni feqiyr ħelirdı şıkini.

Ħeyani hêşo peyni yeno ey varni şono.

Ħeyani lêyl nê ba zeng nê bena.

HOMAY ko veyneno vewr varneno.

Istarewo roşn serdi sıbayra beylıwo.

Kê şiri berdi duşmen verı no kê kışini no yi.

Nomıs eyşto kutik ver kutik ni vardo.

Qatıro ıstori doni piyr heri kuweni bındi payo.

Qotilo verın vardi aşmey Âedariri.

Veyve dura weşo.

Weliyona teliy teliyonazi weli kuweni.

Xeta çewt gado pilraya.

Yew pi şino se ewlado bewno se ewlad nışni yew pi bewni.

Yew serriri dı şaş nê bestini.

                                                                       PİRONIC

[değiştir] = =Bedirxan alfabesinden alınan ve bazılarının Zazaca yazımda kullandığı alfabe de bazı küçük sorunlar , yetersizlikler görülmektedir. Bunları aşağıda göstermeye çalıştım. ==Edit

1 –Zazacada  ( Arapçadaki ayn harfi – Ben bunu burada şapkalı  şeklinde gösterdim- ) sesi vardır ve çevremizde konuşulmaktadır. Örnek : ( Âebre-Dara , ÂEDAR-Mart ayı , Âem-Hala , Âesir-Helva , Âeşfe-Çapa , âezeb-bekar , Âurtık-Gegirme , Âardleq-Deprem , Âelb-Kap/su kabı ) gibi. Bu sesi veren bir harf , Bedirxan alfabesinde yoktur. Bazıları bu (Ayn) sesinin Arapçadan geldiğini söylüyor. Arapçadan gelip gelmediği bilinmez ama velevki Arapçadan gelsin , bu sesi konuştuğumuz halde yazıda kullanmayalım mı , başka dillerden gelen harfler yok mudur sanki ? - J - harfi Zazaca da , birkaç yerde geçtiği halde , yine de alfabeye konmuş ( Celaled Ali Bedirxan alfabesine ) ama , -  - ( ayn ) sesi çok daha fazla kullanılmasına rağmen alfabelerinde olmaması bir sıkıntı oluşturmaktadır.

2- Bedirhan alfabesi veya bazılarının yazımda kullandığı Zazacadaki alfabede H ve Ħ diye iki farklı ses aynı sembolle gösteriliyor. ( Ben burada bu iki sesi H ve Ħ şeklinde gösterdim ). Oysaki biri gırtlaktan ( Ħelaw-pekmez , Ħıl-vardiye , Ħıng-an/zaman , ħes kardış-sevmek gibi ) , diğeri ise dudaktan hafifçe çıkıyor. ( Heş-ayı , hıng-arı , hak-yumurta gibi ). V-W sesleri gibi, H-Ħ sesleri de iki farklı simge ile gösterilmelidir.

3- Türkçedeki ( I , ı ) harfinin yerine - I , i - aynı sesin sembolü olarak kullanılıyor. Yani iki sembol tek sesi gösteriyor. Ayrıca Türkçedeki ( İ , i ) – harfleri yerine şapkalı - Î - harfi kullanılıyor. Bu İngiliz alfabesi taklidi değil de nedir ? Bence bu konuda Türkçedeki gibi kullanılsa daha iyidir. Aynı sese iki harf kullanıldığı halde bazı seslere hiç harf yok , veya belirttiğim gibi iki sese , tek harf kullanılmış. Bu , doğru bir yazıma benzemiyor.

4- Ğ ve X diye iki ses aynı sembolle gösteriliyor. Sembol kıtlığı mı var. Örnek: ( Ğele-buğday , ğela-kıtlık , ğar-bilye , ğereqayış-bayılma gibi) ve ( Xox-şeftali , xela-hediye , xal-dayı , xebat-çalışma gibi) Burada Ğ harfi yok sayılıp , onun yerine yine - X - harfi kullanılmaktadır. Bu doğru bir yazım olarak görünmüyor.

5- Türkçedeki ( O , U ) yerine Zazacada bir tane ses vardır. Bunun için - O - kullanılması yeterlidir. Yine Türkçedeki ( Ö , Ü ) yerine Zazacada bir tane ses vardır. Bunun için - U - kullanılması yeterlidir. Yani bunun için ayrıca bir de şapkalı Û kullanmaya gerek yoktur.

PİRONIC


== Zazaca Alfabe - Zazaki elifbi == : A B C Ç D E Ê F G Â Ğ H Ħ I İ J K L M N O P Q R S Ş T U V W X Y Z == Zazaca - ZAZA - Zazaki elifbi ==: a b c ç d e ê f g â ğ h ħ ı i j k l m n o p q r s ş t u v w x y z


Diyarbakir HaritasıDiyarbakır ilinin ilçeleri Flag of Turkey

Merkez | Bağlar | Bismil | Çermik | Çınar | Çüngüş | Dicle | Eğil | Ergani | Hani | Hazro | Kocaköy | Kulp | Lice | Silvan | Yenişehir


Ankara Haritası Dicle belde ve köyleri Flag of Turkey

İl: Diyarbakır | İlçe Merkezi: Dicle
Beldeler: Kaygısız
Köyler:
Altayköy | Arıköy | Bademli | Bahçeköy | Bahroboğaz | Baltacı | Başköy | Baturköy | Boğazköy | Bozaba | Çavlı | Dedeköy | Değirmenli | Döğer | Durabeyli | Gelincik | Gündoğdu | Kayıköy | Kelekçi | Kırkpınar | Kocaalan | Koruköy | Kurudere | Meydanköy | Pekmezciler | Sergenli | Taşağıl | Tepe | Tepebaşı | Uğrak | Ulubaş | Uluçeşme | Üzümlü | Yeşilsırt | Yokuşlu

Diyarbakır İlçeleri: Merkez | Bismil | Çermik | Çınar | Çüngüş | Dicle | Eğil | Ergani | Hani | Hazro | Kocaköy | Kulp | Lice | Silvan



de:Dicle (Türkei)

en:Dicle ku:Pîran ( Piro ) , Amed

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.