FANDOM


Irak
15. yüzyıl

<tr><td colspan="2" style="text-align: center;">200px</td></tr> <tr><td colspan="2" style="padding-bottom:0.3em; text-align: center; border-bottom:1px solid #B0C4DE">Fuzuli</td></tr>

Adı Fuzûlî
Doğumu 1483

<tr><th style="text-align: left;">Ölümü</th> <td>1556</td></tr>

Okul/gelenek Divan şairi

<tr><th style="text-align: left;">Etkiledikleri</th> <td>Türk Edebiyatı, İslam</td></tr><tr><th style="text-align: left;">Önemli katkıları</th> <td>divan, mesnevi, hamse, tarih, kaside, gazel, felsefe, astronomi biimi, şiir</td></tr>

Dosya:Fuzuli monument.jpg
Dosya:Story of Mejnun - in wilderness.jpg
Dosya:Fuzuli Divan.jpg

Muhammed bin Süleyman Fuzûlî (Fużūlī (فضولی))(d. 1483 Hilla - ö. 1556 Kerbela ya da Bağdat), Türk divan şairidir. Asıl adı Muhammed bin Süleyman'dır. Türk Bayat boyundan [1][2][3] olduğu aktarılmaktadır. Azerice şiirini önemli ölçüde etkilemiştir.[4][5] Alevilik ve bölge Şiiliğinde[kaynak belirtilmeli] Yedi Ulu Ozan'dan biri kabul edilir.

Yaşam öyküsü Edit

Ailesi göçebe hayatı bırakıp günümüzdeki Irak bölgesine yerleşmiş olan Oğuzların Bayat boylarındandır. Fuzûlî; ne kadar kesin bilinmese de 1483 yılında Akkoyunlular zamanında şimdiki Irak'ta Kerbela veya Necef'de veya Kerkük iline bağlı Kale semtinde doğduğu tahmin edilir.[6]

Fuzûlî iyi bir eğitim almak için ilk önce Hillah şehirinde bir müftü olan babasından, ve daha sonra Rahmetullah adındaki bir öğretmenden eğitim görmüştür.[7] Daha sonraki öğrenimi hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte; eserlerinden islamî bilimler ve dil alanında çok iyi bir eğitim aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Su Kasidesi'nin 2. beytinde; "Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem" "Ya muhît olmuş gözümden günbed-i devvâre su" diyerek astronomi bilgisinin de iyi olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca hamse sahibidir.

Azerice Divanı'nın önsözünde;

"İlimsiz şiir temelsiz duvar gibidir, temelsiz duvar da değersizdir"

demektedir.

Azerice, Arapça ve Farsça divan şiirlerini yazmıştır. Eserlerinde kullandığı dil dönemindeki divan şairlerine göre daha sade, anlaşılır bir Türkçedir. Halk deyişlerinden bolca yararlanmıştır.

Bedensel zevklerden ziyade tasavvufî bir aşk, Ehl-i Beyt'e duyulan özlem, ayrılık acısı şiirlerinin konusunu teşkil etmiştir. Duygu ve düşüncelerini çok içten ve lirik bir şekilde ifade etmeyi kolayca başarmıştır. Bu açıdan bakıldığında Türk şiirinde karşılaştırılabileceği tek şair Yunus Emre'dir. "Leyla ve Mecnun" mesnevîsi aynı konuda yazılmış (Arapça ve Farsça dahil) en iyi mesnevîlerden biridir.

İran şiirinden Hâfız, Türk şiirinden ise Nesimî ve Nevai çizgisini en başarılı şekilde kemâle erdirmiştir. Kendisinden sonra gelen bütün divan şairlerini etkilemiştir. Onun, Kerbela'da 1556 yılında içinde yaygın olan salgın bir hastalık sonucunda, veba veya kolera'dan öldüğü tahmin edilir. Şiirlerinin başkalarıyla karışmaması için gereksiz, manasız anlamına gelen fuzuli mahlasını kullanmıştır.

Seçkin eserleri Edit

Eserleri Azerice[8], Arapça ve Farsça olmak üzere üç dilde de eser veren Fuzuli'nin eserlerini şu şekilde sıralayabiliriz;

Türkçe manzum eserleri Edit

444 beyitlik Türkçe mesnevi, 1956

  • Leyla ile Mecnun (داستان ليلى و مجنون; Dâstân-ı Leylî vü Mecnûn);

3 bin 96 beyitlik mesnevi. Bir örnek;

یا رب بلا عاشق ايله قيل آشنا منى
بر دم بلا عاشقدن ايتمه جدا منى
آز ايلمه عنایتونى اهل دردن
يعنى كه چوح بلالره قيل مبتلا منى
Yâ Rab belâ-yı ‘aşk ile kıl âşinâ meni
Bir dem belâ-yı ‘aşkdan etme cüdâ meni
Az eyleme ‘inâyetüni ehl-i derdden
Ya‘ni ki çoh belâlara kıl mübtelâ meni[9]
  • Risale-i Muammeyat (رسال ﻤﻌﻤيات; Risâle-i Muammeyât);
  • Kırk Hadis,
  • Su kasidesi
  • Hz. Ali Divanı
  • Şikâyetnâme (شکايت نامه; Şikâyetnâme) kafiyeli nesir türündedir;

Kanuni'nin Bağdat'ı fethinden sonra (1534) padişaha kasideler (Arapça: قصيدة, oğul qasā'id, قــصــائـد; Farsça: قصیده) sunmuştur. Padişah tarafından beğenilen kasideler karşılığında 9 akçelik maaşla ödüllendirilmiştir. Maaşını alamayınca Şikâyetnâme'yi yazmıştır. Şikâyetnâme Fuzuli'nin en önemli eserlerinden biridir.

Şikâyetnâmesinde Fuzuli şöyle der:

Selam verdim rüşvet değildir diye almadılar.
Hüküm gösterdim faydasızdır diye mültefit olmadılar
[10]

Türkçe mensur eserleri Edit

Kerbela olayını anlatan düzyazı, 1837

  • Mektuplar

Farsça manzum eserleri Edit

tasavvuf içerikli, 327 beyitlik Farsça mesnevi

  • Rind ü Zahid (رند و زاهد; Rend va Zâhed);
  • Risale-i Muamma

ÖNEMLİEdit

Fuzûlî, kendinden sonra gelen Türk Divan şairleri arasında Bâkî, Ruhî, Nâilâ, Neşâti, Nedim ve Şeyh Galib gibi sevgiyi şiirlerinin odağı durumuna getiren şairleri etkilemiştir. Öte yandan kimi Alevi ozanlarca da bir 'inanç ulusu' olarak benimsenmiş, saygı görmüştür.


Basımları Edit

Ger ben ben isem nesin sen ey yâr

Ger sen sen isen neyim men-i zâr

NotlarEdit

  1. MUHAMMED FUZULI
  2. Britannica online
  3. Kathleen R. F. Burrill. The Quatrains of Nesimi, Fourteenth-century Turkic Hurufi. Mouton, 1973
  4. Encyclopaedia Iranica
  5. Azeri Culture
  6. "Fozule, Mohammad b. Solayman" in Encyclopaedia Iranica
  7. Şentürk 281
  8. Poetry Protal: Fuzuli Muhammed Suleyman Oglu
  9. Leylâ ve Mecnun 216
  10. Kudret 189

Kaynakça Edit

Birinci

  • Fuzulî. Fuzulî Divanı: Gazel, Musammat, Mukatta' ve Ruba'î kısmı. Ed. Ali Nihad Tarlan. İstanbul: Üçler Basımevi, 1950.
  • Fuzulî. Leylâ ve Mecnun. Ed. Muhammet Nur Doğan. ISBN 975-08-0198-9.

İkinci


Dış bağlantılar Edit

Wikisource-logo
Vikikaynak'ta bu konuyla ilgili metin bulabilirsiniz.
Fuzuli


</span>


Bakî ile aynı yy.da yaşamış fakat Fuzuli'nin Baki'den daha iyi olduğu ve daha iyi eğitim aldığı söylenir


Kişi dizini: F Fuzûlî
(1480–1556)
Ayrıca bakınız Biyografisi, Sözleri. En tanınmış Türk divan şairidir
Dosya:Fuzuli.gif



ŞiirleriEdit


VecizeleriEdit

{{{isim}}}
[[Resim:{{{resim}}}|none|200px|{{{isim}}}]] {{{resim altyazı}}}
Doğum {{{doğum tarihi}}}
{{{doğum yeri}}}
Ölüm {{{ölüm tarihi}}}
{{{ölüm yeri}}}
  • Cânı içün kim ki cânânın sever cânın sever, Cânı kim cânânı içün sevse cânânın sever.
  • Mende Mecnun'dan füzun aşıklık istidadı var, Aşık-ı sadık menem, Mecnun'un ancak adı var.
  • Perde çek çehreme hicran günü ey kanlı şirişk/Ki gözüm görmeye o mah-likadan gayrı.
  • Ne yanar kimse bana âteşî dilden özge, Ne açar kimse kapım bâd-ı sabâdan gayrı.
  • Ya Rab belâ-yı aşk ile kıl âşina beni, Bir dem belâ-yı aşktan etme cüda beni.
  • Ya Rab bana cism ü cân gerekmez, cânân yoğ ise cihân gerekmez.
  • Söylesem tesiri yok, sussam gönül râzı değil.
(Sussam gönül râzı değil, söylesem kâr eylemez.)
  • Selâm verdim; rüşvet deyüldür diye, selâmım almadılar.(Şikâyetname'den)
  • Varlık Allah'a aittir. Gerisi hep hayal ve düşten ibarettir. Bugüne dek bildiğim, bulduğum ve sahip olduğum her şey gerçekte O'ndan ibaret imiş. Zannım, hakikate yönelince sevgim de aşk oluverdi.
  • Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib, Kılma derman kim helakim zehri dermanındadır.
  • Aşk imiş her ne var âlemde. İlm bir kıyl ü kâl imiş ancak.
(Dünyada her ne var ise kaynağı aşktır; ilim ise koca bir dedikodu.)
  • Suya virsün bağ-ban gül-zarı zahmet çekmesün, bir gül açılmaz yüzün tek virse min gül-zara su
Wikipedia-logo-tr
Vikipedi'den Fuzûlî ile ilgili bir şeyler var
Wikisource-logo
Vikikaynak'ta bu konuyla ilgili metin bulabilirsiniz.
Fuzûlî



az:Məhəmməd Füzuli

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.