Yenişehir Wiki
Advertisement

İki kaynakta farklar var:Keyfe göre türkçesi düzenlenmiş gibi:

Disambig.svg Bakınız: Fuzuli/KİTAP, Fuzuli/SÖZ, /KAYNAK, Fuzuli/HAYATI, Fuzuli/EDEBİ YÖNÜ, Fuzuli/Değerlendirmeler


Dosya:Fuzuli monument.jpg

Azerbaycan Devlet Akademik Milli Dram Tiyatrosu nın önünde bulunan Fuzuli heykeli (1962, Bakü). Ünlü azeri heykeltraşlar Ömer Eldarov ve Tokay Memmedovun 1962 yılında birlikte yaptıkları plastik sanat eserlerindendir.

Dosya:Story of Mejnun - in wilderness.jpg

Leyla ile Mecnun

Dosya:Fuzuli Divan.jpg

Divan'dan bir sayfa

Muhammed bin Süleyman Fuzûlî (Fużūlī (فضولی))(d. 1483 Hilla - ö. 1556 Kerbela ya da Bağdat), Türk divan şairidir. Asıl adı Muhammed bin Süleyman'dır. Türk Bayat boyundan [1][2][3] olduğu aktarılmaktadır. Azerice şiirini önemli ölçüde etkilemiştir.[4][5] Alevilik ve bölge Şiiliğinde[kaynak belirtilmeli] Yedi Ulu Ozan'dan biri kabul edilir.

Yaşam öyküsü[]

Ailesi göçebe hayatı bırakıp günümüzdeki Irak bölgesine yerleşmiş olan Oğuzların Bayat boylarındandır. Fuzûlî; ne kadar kesin bilinmese de 1483 yılında Akkoyunlular zamanında şimdiki Irak'ta Kerbela veya Necef'de veya Kerkük iline bağlı Kale semtinde doğduğu tahmin edilir.[6]

Fuzûlî iyi bir eğitim almak için ilk önce Hillah şehirinde bir müftü olan babasından, ve daha sonra Rahmetullah adındaki bir öğretmenden eğitim görmüştür.[7] Daha sonraki öğrenimi hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte; eserlerinden islamî bilimler ve dil alanında çok iyi bir eğitim aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Su Kasidesi'nin 2. beytinde; "Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem" "Ya muhît olmuş gözümden günbed-i devvâre su" diyerek astronomi bilgisinin de iyi olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca hamse sahibidir.

Azerice Divanı'nın önsözünde;

"İlimsiz şiir temelsiz duvar gibidir, temelsiz duvar da değersizdir"

demektedir.

Azerice, Arapça ve Farsça divan şiirlerini yazmıştır. Eserlerinde kullandığı dil dönemindeki divan şairlerine göre daha sade, anlaşılır bir Türkçedir. Halk deyişlerinden bolca yararlanmıştır.

Bedensel zevklerden ziyade tasavvufî bir aşk, Ehl-i Beyt'e duyulan özlem, ayrılık acısı şiirlerinin konusunu teşkil etmiştir. Duygu ve düşüncelerini çok içten ve lirik bir şekilde ifade etmeyi kolayca başarmıştır. Bu açıdan bakıldığında Türk şiirinde karşılaştırılabileceği tek şair Yunus Emre'dir. "Leyla ve Mecnun" mesnevîsi aynı konuda yazılmış (Arapça ve Farsça dahil) en iyi mesnevîlerden biridir.

İran şiirinden Hâfız, Türk şiirinden ise Nesimî ve Nevai çizgisini en başarılı şekilde kemâle erdirmiştir. Kendisinden sonra gelen bütün divan şairlerini etkilemiştir. Onun, Kerbela'da 1556 yılında içinde yaygın olan salgın bir hastalık sonucunda, veba veya kolera'dan öldüğü tahmin edilir. Şiirlerinin başkalarıyla karışmaması için gereksiz, manasız anlamına gelen fuzuli mahlasını kullanmıştır.

Seçkin eserleri[]

Eserleri Azerice[8], Arapça ve Farsça olmak üzere üç dilde de eser veren Fuzuli'nin eserlerini şu şekilde sıralayabiliriz;

Türkçe manzum eserleri[]

  • Divan,
  • Beng ü Bade (بنگ و باده; Beng ü Bâde);

444 beyitlik Türkçe mesnevi, 1956

  • Leyla ile Mecnun (داستان ليلى و مجنون; Dâstân-ı Leylî vü Mecnûn);

3 bin 96 beyitlik mesnevi. Bir örnek;

یا رب بلا عاشق ايله قيل آشنا منى
بر دم بلا عاشقدن ايتمه جدا منى
آز ايلمه عنایتونى اهل دردن
يعنى كه چوح بلالره قيل مبتلا منى
Yâ Rab belâ-yı ‘aşk ile kıl âşinâ meni
Bir dem belâ-yı ‘aşkdan etme cüdâ meni
Az eyleme ‘inâyetüni ehl-i derdden
Ya‘ni ki çoh belâlara kıl mübtelâ meni[9]
  • Risale-i Muammeyat (رسال ﻤﻌﻤيات; Risâle-i Muammeyât);
  • Kırk Hadis,
  • Su kasidesi
  • Hz. Ali Divanı
  • Şikâyetnâme (شکايت نامه; Şikâyetnâme) kafiyeli nesir türündedir;

Kanuni'nin Bağdat'ı fethinden sonra (1534) padişaha kasideler (Arapça: قصيدة, oğul qasā'id, قــصــائـد; Farsça: قصیده) sunmuştur. Padişah tarafından beğenilen kasideler karşılığında 9 akçelik maaşla ödüllendirilmiştir. Maaşını alamayınca Şikâyetnâme'yi yazmıştır. Şikâyetnâme Fuzuli'nin en önemli eserlerinden biridir.

Şikâyetnâmesinde Fuzuli şöyle der:

Selam verdim rüşvet değildir diye almadılar.
Hüküm gösterdim faydasızdır diye mültefit olmadılar
[10]

Türkçe mensur eserleri[]

  • Hadikatü's-Süeda (حديقهت السعداء; Hadîkat üs-Süedâ);

Kerbela olayını anlatan düzyazı, 1837

  • Mektuplar

Farsça manzum eserleri[]

  • Divan,
  • Enis'ül-Kalb (اﻥﻴﺲ الﻗﻠﺐ; Anîs ol-qalb);
  • Heft Cam (sâkinâme) (هﻔﺖ جام; Haft Jâm);

tasavvuf içerikli, 327 beyitlik Farsça mesnevi

  • Resale-e Muammeyat (رسال ﻤﻌﻤيات; Resâle-e Muammeyât);
  • Sehhat o Ma'ruz (ﺹحت و ﻡﻌﺮوض; Sehhat o Ma'ruz)
  • Rind ü Zahid (رند و زاهد; Rend va Zâhed);
  • Risale-i Muamma

ÖNEMLİ[]

Fuzûlî, kendinden sonra gelen Türk Divan şairleri arasında Bâkî, Ruhî, Nâilâ, Neşâti, Nedim ve Şeyh Galib gibi sevgiyi şiirlerinin odağı durumuna getiren şairleri etkilemiştir. Öte yandan kimi Alevi ozanlarca da bir 'inanç ulusu' olarak benimsenmiş, saygı görmüştür.


Basımları[]

  • Hadikatü's-Süeda (1837, Kerbela olayını anlatan düzyazı)
  • Türkçe Divan (1838, 1958)
  • Sıhhat u Maraz (1940, tıp bilgileri)
  • Enis'ül-Kalb (1944)
  • Fuzuli'nin Mektupları (1948)
  • Terceme-i Hadis-i Erbain (1951)
  • Rind ü Zahid (1956)
  • Arapça Divan (1958)
  • Matlau'l İtikad (1962)
  • Saki name (tasavvuf içerikli mesnevisidir)
  • Su kasidesi
Ger ben ben isem nesin sen ey yâr

Ger sen sen isen neyim men-i zâr

Notlar[]

  1. MUHAMMED FUZULI
  2. Britannica online
  3. Kathleen R. F. Burrill. The Quatrains of Nesimi, Fourteenth-century Turkic Hurufi. Mouton, 1973
  4. Encyclopaedia Iranica
  5. Azeri Culture
  6. "Fozule, Mohammad b. Solayman" in Encyclopaedia Iranica
  7. Şentürk 281
  8. Poetry Protal: Fuzuli Muhammed Suleyman Oglu
  9. Leylâ ve Mecnun 216
  10. Kudret 189

Kaynakça[]

Birinci

  • Fuzulî. Fuzulî Divanı: Gazel, Musammat, Mukatta' ve Ruba'î kısmı. Ed. Ali Nihad Tarlan. İstanbul: Üçler Basımevi, 1950.
  • Fuzulî. Leylâ ve Mecnun. Ed. Muhammet Nur Doğan. ISBN 975-08-0198-9.

İkinci


Dış bağlantılar[]

Wikisource-logo.svg
Vikikaynak'ta bu konuyla ilgili metin bulabilirsiniz.
Fuzuli


32x28px edebiyat portal


ar:محمد بن سليمان az:Məhəmməd Füzuli bat-smg:Fėzoli br:Fuzûlî ca:Fuzūlī cs:Muhammad Füzuli cy:Fuzûlî de:Fuzûlî el:Φουζουλί en:Fuzûlî eo:Fuzuli es:Fuzûlî fa:محمد فضولی fr:Fuzûlî gv:Fuzûlî hu:Fuzúli id:Fuzûlî is:Fuzûlî it:Fuzûlî ja:フズーリー kaa:Muxammed Fizuliy ku:Fuzûlî ky:Физули la:Füzuli lt:Fizuli mn:Фузули nl:Fuzûlî pl:Fuzûlî pt:Fuzûlî ru:Физули simple:Fuzûlî sv:Fuzûlî sw:Fuzuli szl:Fuzûlî th:ฟูซูลิ uk:Фізулі vi:Fuzûlî vo:Fuzuli zh:富祖里


Bakî ile aynı yy.da yaşamış fakat Fuzuli'nin Baki'den daha iyi olduğu ve daha iyi eğitim aldığı söylenir

Advertisement