FANDOM


[[Dosya:Thebible33.jpg|thumb|upright|Kitab-ı Mukaddes]]

'''Hristiyanlık''',<ref>{{Web kaynağı | başlık = Sıkça Yapılan Yanlışlara Doğrular | url = http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_yanlis&view=yanlis&kelimez=180 | yayıncı = tdk.gov.tr | erişimtarihi = 25 Aralık 2013 | dil = Türkçe | alıntı = "Hıristiyan x Hıristiyan ↓ öz. a. din b. Hz. İsa'nın dininden olan kimse, İsevi, Nasrani." | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151222110837/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_yanlis&view=yanlis&kelimez=180 | arşivtarihi = 22 Aralık 2015}}</ref><ref>[http://tdkterim.gov.tr/bts/ Hıristiyanlık] TDKterim.gov.tr. Erişim: 12 Ağustos 2011.</ref><ref>[http://www.dildernegi.org.tr/TR,274/turkce-sozluk-ara-bul.html Hristiyanlık] DilDernegi.org.tr. Erişim: 12 Ağustos 2011.</ref><ref>[http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.56774ad55414f2.34727043 Hristiyanlık] TDK Büyük Türkçe Sözlük</ref> [[Orta Doğu]] kökenli, [[monoteizm|tektanrılı]],<ref name="Catholic Encyclopedia">[http://www.newadvent.org/cathen/03712a.htm Christianity] Catholic Encyclopedia. Erişim: 12 Ağustos 2011.</ref> İsa'nın [[Yeni Ahit]]'teki öğretilerine dayanan [[İbrahimi din]]. [[İsa]]'nın adına atfen '''İsevilik''', memleketine<ref>[[İsa]]'nın [[Beytüllahim]]'de doğduğuna inanılır. Ancak [[Nasıra]]'da büyümüştür.</ref> atfen '''[[Nasıra|Nasranilik]]''' de denir. Bu inanca sahip kişilere '''Hristiyan''' denir.<ref name="ref289">[http://www.hristiyan.net/anadoludahristiyanlik.htm Anadolu'da Hristiyanlık Tarihi]</ref><ref name="Elçİşl112526">Elçilerin İşleri, [http://www.kutsal-kitap.net/bible/tr/index.php?id=1589&mc=2&sc=1585 11:25-26]</ref> Hristiyanlığın kutsal kitabı [[Kitab-ı Mukaddes]]'tir. 2,4 milyardan fazla inananı ile dünyanın en yaygın dinidir.<ref name="wins">Robert Winston, "Human, the Definitive Visual Guide", ''Christianity''</ref><ref>Hinnells, ''The Routledge Companion to the Study of Religion'', p. 441.</ref><ref>http://www.pewforum.org/files/2014/01/global-religion-full.pdf</ref>


Hristiyanlar [[İsa]]'nın ''Tanrı'nın oğlu''<ref>"Jesus of Nazareth." ''Oxford Dictionary of English 2e'', Oxford University Press, 2003.</ref> ve [[Eski Ahit]]'te geleceği müjdelenen Mesih olduğuna inanırlar.<ref>Woodhead, Linda (2004). ''Christianity: A Very Short Introduction''. Oxford: Oxford University Press. pp. n.p.</ref> Hristiyanların tümü olmasa da kayda değer bir kısmı [[teslis]] inancına sahiptir. Bu inanca göre [[İsa]], hem Tanrı, hem insan, hem de kutsal ruhtur. Hristiyanlığın inanç sistemi ve ibadetleri [[İsa]] tarafından; 1. yüzyılda, [[Tiberius|Roma İmparatoru Tiberius]]'un iktidarında [[Filistin]]'de<ref name="Catholic Encyclopedia"/> ortaya konmuş, [[havari]]leri ve diğer takipçileri tarafından öğretilerek yayılmıştır.


Hristiyanlığın kökenleri en azından, MS 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu yönetimindeki İsrail'e değin uzanır. Hristiyanlık, temel olarak [[Yahudilik]] üzerine kurulmuş ve daha sonraları [[Pavlus|Tarsuslu Pavlus]]'un da etkisiyle müstakil bir din olarak gelişmiştir.<ref>Aydın Fuat; ''Pavlus Hristiyanlığına Giriş''; Eski Yeni Yayınları, 2011.</ref><ref>Aydın, Fuat, "[http://isamveri.org/pdfdrg/D01529/2004_9/2004_9_AYDINF.pdf Pavlus'un Ahlak Anlayışı]", Sakarya Ünv. İlahiyat Fakültesi Dergisi 9 / 2004 s. 1-23.</ref> Hristiyanlığın kutsal kitabı olan [[Kitab-ı Mukaddes]]'in Yahudiliğin kutsal kitabı olan [[Tanah]]'ı içinde barındırdığı göz önüne alınırsa Hristiyanlığın erken döneminde Hristiyanlık ve Yahudilik arasındaki bağ daha net anlaşılacaktır.


== Kelime kökeni ==

''Hristiyan'' sözcüğünün kökeni, ''mesih'' kelimesinin [[Yunanca]] karşılığı olan  ''khristos'' (χριστός) kelimesine dayanır. [[Mesih]] sözcüğü [[İbranice]]deki ''maşiah'' (<big>משיח</big>) kelimesine dayanır ve 'kutsal yağ ile ovulmuş, kutsanmış' anlamına gelir.<ref>Oxford İngilizce Sözlük, ''messiah''</ref> ''Khristos'' olarak adlandırılan İsa'ya inananlara ilk olarak [[Antakya]]'da Hristiyan (Χριστιανός ''Khristianos'') denmeye başlanmıştır.<ref name="ref289" /><ref name="Elçİşl112526"/> Hristiyan sözcüğü, "[[Mesih]]'in yandaşı" ve "[[Mesih]]'e bağlı" anlamlarına gelir. Kuran'da Meryem oğlu İsa için kullanılan Arapça ''Mesih'' (<big>مسيح</big>) kelimesi de İbranice ''maşiah'' (<big>משיח</big>) kelimesi ile kökteştir.


=== Yağ ile kutsama geleneği ve meshedilmek  ===

[[Dosya:Ancient Galilee.jpg|thumb|150px|Yeni Ahit'te geçtiğine göre<ref name= Luka132>Luka, [http://www.kutsal-kitap.net/bible/tr/index.php?id=1537&mc=2&sc=1531 13:2]</ref> İsa Mesih, kendi tâbileri için Celileliler tâbirini kullanmıştır. Bunun sebebi, [[Celile]]'nin Îsevîlik dîninin ilk ortaya çıktığı yer olmasıydı]]

Tarih öncesi [[İsrail]] kralları ve yüksek rahipleri, görevlerinin simgesi olarak yağla kutsanırlardı. [[Tevrat]]'ın birçok yerinde bu işlemin yapıldığına dair ayetler vardır. Örnek: ( ''[[Levililer (Tevrat)|Levililer]] 14:18 ; [[Çıkış (Tevrat)|Mısır'dan Çıkış]] 29:7 ; [[Levililer (Tevrat)|Levililer]] 21:10'') Geniş anlamıyla bu unvan "[[Tanrı]]'nın bir görev vermek üzere seçmiş olduğu" kişileri de kapsıyordu.<ref>[http://www.hristiyan.net hristiyan.net]</ref> [[Eski Ahit]]'in "[[Yeşaya]]" kitabında [[Yahudiler|Yahudi]]'leri sürgünden kurtaran [[Pers]] kralı [[Kiros]]'a da bu unvanla (mesih) hitap edildiği görülür.


=== ''Nasrani'' ismi ===

''Nasrânî'' kelimesinin Hristiyan geleneğindeki etimolojik açıklaması, Meryem oğlu İsa'nın memleketi olan Nasıra'ya<ref name=Luka1837>Luka, [http://www.kutsal-kitap.net/bible/tr/index.php?id=1542&mc=2&sc=1531 18:37]</ref> izâfeten, kendisinin ve getirdiği dînin mensuplarının Nasıralı (Ναζωραίος Nazoraios<ref name="Luka1837"/>, ναζωραιων Nazoraion<ref>Elçilerin İşleri, [http://www.kutsal-kitap.net/bible/tr/index.php?id=1603&mc=2&sc=1585 24:5], "Biz şunu anladık ki, bu adam dünyanın her yanında tüm Yahudiler arasında kargaşalık çıkaran bir fesatçı ve Nasranî tarikatının elebaşılarından biridir"</ref>) olarak bilindiği anlamındadır. Bununla birlikte, Ali Ünal'ın bu ismin etimolojisi hakkında getirdiği başka bir önerme mevcuttur. Kuran'daki âyetler temel alınarak yapılan bu önermeye göre,<ref>Ali Ünal, ''Allah Kelâmı Kur'ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meali'', s. 254; Define Yayınları, İstanbul: 2010 Nisan; ISBN 978-975-6111-37-6</ref>  Nasrani kelimesinin bir kökeni şudur; İsa'nın, yeni getirdiği dîne ''yardım''<ref>"<big>ر</big> - <big>ص</big> - <big>ن</big>" kökü "yardım" mânâsına gelmektedir. Burada, İbranice'nin ve Arapça'nın aynı dil âilesine mensup ve birçok kökteş kelimesi bulunan iki Sâmî dil olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.</ref> çağrısına Havarilerin verdikleri cevaptır<ref>Kuran, [https://quran.com/3/52 3:52]</ref> ve daha sonra da "Nasrânî" (Yardımcılar) anlamında gelenek hâline gelmiştir.<ref>Kuran, [https://quran.com/5/14 5:14]</ref> İsa, getirdiği dîn ve mensupları için husûsiyetle Hristiyanlık ya da "Mesihîlik" anlamına gelen herhangi bir unvanla getirdiği dîni kendisine izâfe eden bir yol tercih etmemiştir. Yahudi İsrailoğulları, onları Celileliler<ref name= "Luka132"/> veyâ Nasrânîler olarak anarlardı. Celileliler denmesinin sebebi, İsa'nın memleketi Nasıra'nın [[Celile]]'de olmasıydı.


== İbâdetleri ==

=== Vaftiz ===

{{Ana madde|Vaftiz}}

Vaftiz kelimesi köken itibarıyla [[Grekçe]]<nowiki/>dir ve "suya batırma" gibi bir anlamı vardır. Hristiyan inancındaki simgesel bir [[ritüel]] olarak gerçekleştirilir. [[İsa]] da [[Vaftizci Yahya]] tarafından Ürdün nehrinde vaftiz edilmiştir. Hristiyanlık inancına sahip olup, İsa'ya iman eden kişiler vaftiz olurlar. Vaftiz [[Ortodoks Kilisesi]]'nde suya girmeyi gerektirirken, [[Katolik Kilisesi]]'nde üzerine su serpmekten ibarettir.


== Yayılım ==

Dünyanın hemen hemen her yerine yayılmış olmakla birlikte, en yoğun olarak [[Avrupa]], [[Kuzey Amerika|Kuzey]] ve [[Güney Amerika]] ve [[Avustralya]]'da bulunmaktadır. Diğer kıtalardan farklı olarak [[Asya]] ve [[Güney Afrika]]'da farklı dinlerle iç içe yaşayan Hristiyanlar, erken dönemlerden beri, kırsal kesimlerden ziyade şehirlerde yayılmıştı. Böylece kısa bir süre içinde ''Hristiyan olmayan kişi'' ile ''köylü'' neredeyse eş anlamlı hale geldi.<ref>[https://tr.wikipedia.org/wiki/Paganizm] Vikipedi, Paganizm, Etimoloji alt başlığı</ref>


Hristiyanların sayısı yani ''Mesih'i takip edenler'', İsa'nın ortaya çıkmasıyla ve ona inanlarla birlikte genişlemiştir. Alışılagelmişin dışında, İncil'de yer alan kayıtlara göre, İsa'nın, toplumun dışladığı fahişelere de yardım ettiği ve engellileri, körleri iyileştirdiği yer almaktadır. İsa'nın; [[Luka İncili|Luka]] 16:3'te yer alan ''Siz hem Tanrı’ya, hem paraya kulluk edemezsiniz'' öğretisi, Yakup 2:6'da yer alan ''Ama siz yoksulun onurunu kırdınız. Sizi sömüren zenginler değil mi?'' gibi sözler, Hristiyanlık öğretisinin çoğunluğu oluşturan sıradan yoksul halk tarafından kabul edilip yayılmasında ve Hristiyanlığın desteklenmesinde etkili oldu.


Öte yandan, yine Yeni Ahit'te yer alan kayıtlara göre, İsa'nın çarmıha gerilip üç gün sonra dirildiği zaman, kendisine inananlara görünüp, ''Müjdeyi bütün uluslara yayın'' emrini verdiği yer almaktadır. [[Pavlus]]'un [[Pavlus’un Galatyalılara mektubu|Galatyalılar'a mektubunun]] 3. bölümün 28. ayetinde yer alan; ''Artık ne Yahudi ne Grek, ne köle ne özgür, ne erkek ne dişi ayrımı var. Hepiniz Mesih İsa'da birsiniz.'' ifadesi, aslında müjdenin hiçbir dil ya da hiçbir millet ayrım gözetmeksizin geçerli olduğunu göstermekle birlikte, birbirinden çok farklı uluslarında Hristiyanlık öğretisini kabul etmesinin mümkün olabileceğini söylemiştir. Bu düşünce, Hristiyanlığın farklı topluluklarda daha rahat yayılmasına fırsat sağlamıştır.<ref>http://www.answering-islam.org/turkce/hristiyan/pavlus1.html</ref>


Aslında, Hristiyanlar, ilk yüzyıllar da büyük zulümlere uğramıştır. Günümüzde, Katolik ya da Ortodokslar tarafından kabul edilen çoğu Aziz ya da Azizenin de, inancı yüzünden hayatını kaybeden ve bazen kafası bile kesilmiş olan ilk Hristiyanlardan oluşmaktadır. Hatta Pavlus, aslında adının Saul olduğunu ve Hristiyan olmadan önce Hristiyanları öldüren birisi olduğunu, yazdığı mektuplarda bahsetmiştir.<ref>Elçilerin İşleri, 8:1-3</ref>


Buna karşın, aynı Pavlus'un; [[Pavlus’un Korintlilere birinci mektubu|Korintlilere 1. Mektubunun]] 9. Bölümün 19 ile 22. Ayetlerinde Hristiyanlığı yaymak için ettiği mücadelesini anlatırken; ''Ben özgürüm, kimsenin kölesi değilim. Ama daha çok kişi kazanayım diye herkesin kölesi oldum.  Yahudileri kazanmak için Yahudilere Yahudi gibi davrandım. Kendim Kutsal Yasa'nın denetimi altında olmadığım halde, Yasa altında olanları kazanmak için onlara Yasa altındaymışım gibi davrandım. Tanrı'nın Yasasına sahip olmayan biri değilim, Mesih'in Yasası altındayım. Buna karşın, Yasa'ya sahip olmayanları kazanmak için Yasa'ya sahip değilmişim gibi davrandım. Güçsüzleri kazanmak için onlarla güçsüz oldum. Ne yapıp yapıp bazılarını kurtarmak için herkesle her şey oldum'' demesi, Hristiyanlık öğretisinin yani müjdenin hızlıca yayılması konusundaki Pavlus'un rolünü ve önemini göstermektedir. Öyle ki, bu durum, kimi İslami kesimlerce, kendisi hakkında Hristiyanlığın ikinci kurucusu olarak anılmasına bile yol açmıştı.<ref>http://www.incilturk.com/MAKALELER/pavlus_saul_isanin_hristiyanligin.htm</ref>


== İsa ==

{{Ana madde|İsa}}

[[Dosya:Christ pantocrator daphne1090-1100.jpg|thumb|190px|[[Atina]]'daki Defne Kilisesi'nin kubbesindeki İsa mozaiği (1090-1100)]]

[[Dosya:Hagiasophia-christ.jpg|thumb|190px|[[Ayasofya]]'da bulunan İsa motifi]]

[[Dosya:Famous Christians.jpg|thumb|190px|Ünlü Hristiyanlar]]

[[İsa]] (MÖ 4 – MS 30-33), Hristiyanlıktaki temel figürdür. Doğum ve ölüm tarihleri ile ilgili olarak kimi tarihçiler ve araştırmacılar farklı görüşler belirtirler. [[Hristiyan teolojisi]]nde İsa'nın kimliğini inceleyen dal [[Kristoloji]] olarak bilinir. Tanrı olarak adlandırır. Hristiyanlıkta ''[[Nasıra|Nasıralı İsa]]'' olarak da bilinir. Hristiyan kaynaklarında ve yer yer [[Kur'an]]'da '''İsa Mesih''' olarak anılır.<ref>[http://diyanet7.diyanet.gov.tr/kuran/meal.asp?page_id=54 Al-i İmran Suresi, 45. Ayet (Diyanet Meali)]</ref><ref>[http://diyanet7.diyanet.gov.tr/kuran/meal.asp?page_id=102 Nisa Suresi, 156-157. Ayetler (Diyanet Meali)]</ref><ref>[http://diyanet7.diyanet.gov.tr/kuran/meal.asp?page_id=104 Nisa Suresi, 171. Ayet (Diyanet Meali)]</ref><ref>[http://diyanet7.diyanet.gov.tr/kuran/meal.asp?page_id=190 Tevbe Suresi, 30. Ayet (Diyanet Meali)]</ref> Hayatı ile ilgili başlıca kaynaklar [[Kanonik İnciller]]dir.


İsa, Roma İmparatorluğu'nun Yahudiye eyaletinde, kendisi de bir Yahudi olan Meryem'den dünyaya gelmiştir. Hristiyanlıkta ve İslam'da, mucizevi bir şekilde babasız dünyaya geldiği kabul edilir. Marangoz, öğretmen ve şifa dağıtıcıdır. Hristiyanlıkta, "Halkı isyana teşvik etmek" suçlamasıyla Yahudi din adamlarının baskısı ve Roma İmparatorluğu'nun Yahudiye valisi Pontius Pilatus'un emriyle [[çarmıh]]a gerildiği kabul edilir.


Hristiyanlar için İsa, [[Mesih]]'tir, Tanrı'nın oğlu ve bizzat kendisidir. Bahsi geçen oğulluk manevi bir anlam içermektedir, biyolojik bir husus değildir. Baba (Tanrı) ile insanlar arasında aracı, Beklenen kurtarıcı, rab, Tanrı ile aynı "öz"den olan, güçlü tanrı, tek insan, dünyanın tek kralı, [[Teslis|Kutsal Üçlü Birlik]]'teki kişilerden "oğul"dur. Hristiyan kaynakları onu "İsa Mesih" olarak anarlar.


İsa'nın tanrısal ve insani özellikleri farklı mezheplerce farklı yorumlanır. Hristiyanlığın [[Monofizit]] görüşüne göre insani tabiatı ile tanrısal tabiatı, tanrısal özü altında erimiş ve ayrılmaz bölünmez tek bir tabiat meydana gelmiştir. Çarmıhta, İsa'nın insani tabiatı gibi tanrısal tabiatı da acı çekmiştir. Meryem [[Theotokos]]dur, yani ''Tanrı anasıdır''.


[[Diofizit]] görüşe göre ise insani ve tanrısal olmak üzere birbirinden bağımsız iki tabiatı vardır. Çarmıha gerildiğinde ilahi tabiatı bedeninden ayrılmış, sadece insani tabiat acı çekmiştir. [[Meryem]], insan olan İsa'nın annesidir dolayısıyla da ona [[Theotokos]] yani ''Tanrı anası'' denemez.


[[Ortodoks]], [[Katolik]] ve [[Protestan]]lara göre İnsani ve Tanrısal iki tabiatı olup bunlar asla birleşmezler, karışmazlar ve ayrılmazlar.


İsa ismi köken olarak Arapçadan gelmektedir. Ancak İsa'nın orijinal ismi Yeşua (Yahşuah) olarak geçer. Orijinal ismin anlamı İbranice dilinde "YHVH Kurtarır" anlamına gelir.


== Kitab-ı Mukaddes ==

Hristiyanlığın kutsal kitabı, ''[[Kitab-ı Mukaddes]]''{{'}}tir. Kitab-ı Mukaddes, [[Eski Ahit]] ve [[Yeni Ahit]] olmak üzere başlıca iki bölümden oluşur.


=== Eski Ahit ===

[[Kitab-ı Mukaddes]]'in ilk kısmı Eski Ahit ya da [[Eski Antlaşma]] olarak adlandırılır. [[Yahudiler|Yahudi]]lerin kutsal kitaplarından [[Tanah]] ile bölüm adları ve sınıflandırmalar hariç hemen hemen aynıdır. Eski Antlaşma İsa'nın doğumundan önceki çok uzun bir zaman diliminde [[Yahudiler|Yahudi]] peygamberler tarafından yazılmıştır. Bu bölümde [[İsa]] veya [[Meryem]]'den, henüz dünyaya gelmemiş oldukları için ismen bahsedilmez ancak Eski Antlaşma'nın bazı kitaplarında İsa'ya atıfta bulunulur. İsa'dan söz eden Eski Antlaşma pasajları arasında Yaratılış 3:15; Yaratılış 12:1-3; Yaratılış 49:10 Yasa'nın Tekrarı 18:15; 2. Samuel 7:1-29; Mezmurlar'da birçok ayet; Yeşaya 7:14; Yeşaya 9:6-7; Yeşaya 52:13-53:12; Daniel 7:13-14; Mika 5:2 ayetleri sayılabilir.


=== Yeni Ahit ===

Kitab-ı Mukaddes'in ikinci bölümünü oluşturan [[Yeni Antlaşma]] ise İsa'nın sağlığında ve/veya ölümünden sonra [[Havari]]ler, ve elçiler tarafından yazılmıştır. Hristiyanlarca [[kanonik]] kabul edilen [[Matta]], [[Markos]], [[Luka]] ve [[Yuhanna]] [[İncil]]leri Yeni Antlaşma'nın ilk dört bölümünü oluşturur.


Yahudi kutsal metinlerinden oluşmuş [[Tanah]]'ın Hristiyanlıkta ''Eski Antlaşma'' olarak adlandırılmasının nedeni Tanrı'nın İsa'dan asırlar önce [[Musa]] ile [[Sina Dağı]]'nda yaptığına inanılan antlaşmadır. Hristiyanlar Tanrı'nın İsa aracılığı ile yeni bir antlaşma yaptığına inandıklarından ötürü Kitab-ı Mukaddes'in İsa'dan bahseden ikinci bölümünü [[Yeni Antlaşma]] olarak adlandırırlar.


=== İncil ===

İncil, [[Kitab-ı Mukaddes]]'in [[Yeni Ahit]] kısmının ilk dört bölümünün her birine verilen isimdir. [[Matta]], [[Markos]], [[Luka]] ve [[Yuhanna]] tarafından kaleme alınmış olan dört incil, yazarlarının adıyla anılır. İnciller İsa'nın hayatını ve öğretilerini anlatır.


[[Türkçe]]ye [[Arapça]]dan geçen kelimenin aslı [[Yunanca]] "Ευαγγελιον" (''Evangelion'') şeklindedir ve 'iyi haber, müjde' anlamına gelir.


İncil kelimesi gerçekte [[Yeni Antlaşma]]'nın ilk dört kitabının (bölümünün) her birini karşıladığı halde, bazen Yeni Antlaşma'nın tamamı için de kullanıldığı olur.


== Mezhepler ==

{{Ana madde|Kilise}}

[[Dosya:Martin Luther, 1529.jpg|250px|thumb|[[Lutheran]] mezhebinin kurucusu [[Martin Luther]]]]


Hristiyanlıkta mezhepler "[[kilise]]" olarak adlandırılırlar. Hristiyanlığın 3 ana mezhebi; [[Roma Katolik Kilisesi]] (1.2 milyar kişi), [[Protestanlık|Protestan kiliseler]] (360 milyon) ve [[Ortodoks Kilisesi]]'dir (170 milyon).<ref name="wins" />


=== Katolik Kilisesi ===

{{ana madde | Katolik Kilisesi}}

Katoliklik, [[Kutsal Ruh]]'un kaynağı, [[İsa]]'nın tanrısal yönü, geleneklere verdiği önem, dini törenler ve [[Havari]] [[Petrus]]'un halefi kabul ettiği Roma Başpiskoposu'na (Papa) verdiği ayrıcalıklarla diğer Hristiyan mezheplerinden ayrılır. Papa'nın yanılamayacağı 1870'te alınan bir kararla resmileşmiştir.


* Katolik Kilisesi [[:wikt:aziz|aziz]]lere ve [[Meryem]]'e diğer kiliselerden daha fazla kutsiyet verir.

* Sadece erkekler papaz olabilirler. Evlenemezler, cinsel ilişkide bulunamazlar.

* Katolik Kilisesi boşanmaya, kürtaja ve suni döllenmeye karşıdır.

* [[Günah çıkarma]] çok önemli bir yer tutar.


=== Ortodoks Kilisesi ===

{{Ana madde|Ortodoks Hristiyanlık}}

Ortodoks Kilisesi, 400 milyona yakın mensubu ile [[Katolik]] ve [[Protestan]] kiliselerinden sonra sayısı ve yayıldığı alan itibarıyla Hristiyanlığın üçüncü büyük mezhebini oluşturur. Ortodoks coğrafyası büyük oranda [[Doğu Avrupa]] ve [[Anadolu]] ile sınırlıdır. Bununla birlikte Ortodoksluğun Hristiyanlık içerisindeki tarihi önemi, coğrafi ve istatistikî büyüklüğünden daha ileri düzeydedir. Gerek tarihi gerekse siyasi sebeplerden dolayı içe kapalı bir atmosferde yaşayan Ortodoksluk, özellikle [[Sovyetler Birliği]]’nin çöküşünden itibaren modern dünyaya entegre olma yoluna girmiş görünmektedir. Bu farklı tarihi gelişim çizgisine paralel olarak Ortodoksluğun teolojisi de diğer Hristiyan mezheplerine göre değişiklik göstermektedir.


Ortodokslar’ın kendileri için kullandığı yaygın ibare daha çok “Ortodoks Katolik Kilisesi” ibaresidir. Bu ifade, mezhebin hem doğru görüşü temsil ettiği hem de evrensel olduğu iddiasını yansıtır. Büyük oranda Anadolu coğrafyasında gelişip yayılmaya başlayan Ortodoksluk, özel karakterini daha çok üzerine temellendiği Grek kültürünün Hristiyanlaştırılmasından alır. Bu temel yapı, gelişim çizgisini antik Latin düşüncesinden alan Katoliklik ile Ortodoksluk arasındaki farklılığın da zeminini oluşturur.<ref>İslam Ansiklopedisi, Ortodoksluk Maddesi, Yazar: Kürşad Demirci</ref>


=== Protestan Kilisesi ===

{{Ana madde|Protestanlık}}

'''Protestanlık''', Hristiyanlığın en büyük üç ana [[mezheb]]inden biridir. [[16. yüzyıl]]da [[Martin Luther]] ve [[Jean Calvin]]'in öncülüğünde [[Katolik Kilisesi]]ne ve [[Papa]]'nın otoritesine karşı girişilen [[Reform (tarih)|Reform]] hareketinin sonucunda doğmuştur ([[1529]]).


Papazlara ihtiyaç duymaksızın [[Kitab-ı Mukaddes]]'i okuyabildikleri için, her vaftiz edilmiş inananın aracı bulunmadan rahiplik yetkisi olduğuna inanan Protestanlar [[Kitab-ı Mukaddes]]'i Hristiyanlık için tek kaynak saymışlardır.


[[Reform (tarih)|Reform]] sonrası ortaya çıkan dini akımlar öncelikle kendi içinde 3 ana kola ayrılmıştır. Bunlar:

* [[Lutheryanizm]]

* [[Kalvinizm]]

* [[Anglikanizm]] (Protestan mezhebi olarak sayılmamakta ve bağımsız bir [[Batı Kilisesi]] olarak tanımlanmaktadır.)


== Teslisi Reddedenler ==

{{Başlık genişlet}}

Bu kavram, [[İsa]]'nın tanrılığını kabul etmeyen ve dolayısıyla [[Kutsal Ruh]]'un da gücünü fazla önemsemeyen cemaatleri veya toplulukları kapsamaktadır. Öbür yandan bu görüşe sahip olan kesimlerin çoğu, İsa'nın Tanrı'nın oğlu olduğu fikrinde ise diğer Hristiyanlar gibi hemfikirdiler. Aslında bu durum, [[Birinci İznik Konsili]]'nden beri süregelen bir tartışmanın devamı niteliği olarak görülmektedir.<ref>[http://www.hristiyanlik.org/iznik-konseyi-incil/]</ref> Hristiyanlığın ilk yüzyılları sayılmazsa, günümüzde, bu görüşü benimseyenlerin bir diğer ortak yönüyse, [[yeni dini hareketler]] olarak kabul edilmesidir. Teslisi reddedenler arasında ise üç kesim öne çıkmaktadır:

* [[Yehova'nın Şahitleri]]

* [[Mormonluk|Mormonlar]]

* [[Üniteryenizm|Üniteryen Kilisesi]]


== Diğer Semavi Dinlere Göre Hristiyanlık ==

=== Museviliğe göre Hristiyanlık===

İsa, [[Roma İmparatorluğu]]'nun [[Yahudiye]] eyaletinde [[Yahudiler|Yahudi]] bir anneden dünyaya gelmiştir. Hristiyan ve İslami kaynaklara göre tanrı tarafından bir mucize eseri olarak babasız dünyaya gelmiştir. [[Yeni Ahit]]'te üvey babası Yusuf'un Davut peygambere kadar çıkan soyağacı verilir.


İsa, annesi [[Meryem]], babası [[Yusuf]], kendisine ilk inanan arkadaşları ve ilk takipçilerinden Yahudi olanlar terminolojide "[[Yahudi Hristiyanlar]]" olarak adlandırılır. Yahudi Hristiyan tabiri günümüzde Yahudi soyundan gelmekle beraber Hristiyan olmuş kimseleri tanımlamakta da kullanılır.


Yahudiler İsa'nın mucize eseri olarak babasız doğduğuna, binlerce yıldır bekledikleri ve halen de beklemekte oldukları kurtarıcı [[Mesih]] ya da peygamber olduğuna inanmazlar. İsa, içinde yaşadığı Yahudi toplumunda "bekledikleri Mesih olduğunu" ileri sürdüğünde, halkın bir kısmı buna inanmıştır. Ancak buna inanmayan Yahudi din adamlarının teşvikiyle, Yahudiye eyaletinin Romalı valisi [[Pontius Pilatus]] tarafından "halkı isyana teşvik etmek" suçlamasıyla çarmıha gerilmiştir.


=== İslamiyet'e göre Hristiyanlık ===

İslam dinine göre Hristiyanlık, [[semavi dinler]]den biridir ve dünya üzerindeki diğer dinlere nazaran Yahudilikle beraber özel bir yere sahiptir. Hristiyanlar 'Ehl-i Kitap' yani kendisine kutsal kitap gönderilenler olarak kabul edilirler: ''"Muhakkak ki Allah seni, kendisinden bir kelime ile müjdeliyor. Onun adı Meryem oğlu İsa Mesih'dir." (Al-i İmran, 3/45)''


İslam'a göre İsa [[Allah]]'ın peygamberlerindendir ve Kur'an'da "İsa Mesih" olarak anılır. Bununla birlikte [[Kur'an]]'da İsa'nın tanrının oğlu olduğu inancı ve çarmıha gerilmesi reddedilir.


''Allah'ı bırakıp, hahamlarını, rahiplerini ve Meryem oğlu Mesih'i rab edindiler. (Tevbe 30-31) Andolsun, "Allah, Meryem oğlu mesih'tir" diyenler kesinlikle kâfir oldu….(Maide 72) Bir de inkârlarından ve Meryem'e büyük bir iftira atmalarından ve "Biz Allah'ın peygamberi Meryemoğlu İsa Mesih'i öldürdük" demelerinden dolayı kalplerini mühürledik. Oysa onu öldürmediler ve asmadılar… (Nisa 157)''


== Ayrıca bakınız ==

* [[Havari]]

* [[Pavlus]]

* [[Petrus]]


== Kaynakça ==

{{Kaynakça|2}}

{{kaynak-düz}}


== Dış bağlantılar ==

  • [http://www.newadvent.org/cathen/03712a.htm Roma Katolik Kilisesi tarafından tanımlanan Hristiyanlık] {{en}}ar:ثالوث

arc:ܬܠܝܬܝܘܬܐ az:Üç üqnum be-x-old:Троіца bg:Света Троица br:Trinded kristen bs:Sveto Trojstvo ca:Santíssima Trinitat cdo:Săng-ôi-ék-tā̤ cs:Nejsvětější Trojice da:Treenigheden de:Dreifaltigkeit el:Αγία Τριάδα en:Trinity eo:Sankta Triunuo es:Santísima Trinidad et:Kolmainsus eu:Hirutasun fa:سه‌گانه‌پرستی fi:Kolminaisuusoppi fo:Tríeindin fr:Trinité chrétienne fur:Trinitât fy:Trije-ienheid ga:Tríonóid gd:Trianaid he:השילוש הקדוש hi:त्रित्व hr:Trojstvo hu:Szentháromság ia:Trinitate id:Tritunggal is:Heilög þrenning it:Trinità (cristianesimo) ja:三位一体 ka:სამება ko:삼위일체 la:Trinitas lb:Dräifaltegkeet lmo:Santissima Trinità lt:Trejybė lv:Trīsvienība mhr:Кумытло mk:Свето Тројство ml:ത്രിത്വം ms:Tritunggal nl:Drie-eenheid nn:Treeininga no:Den hellige treenighet pl:Trójca Święta pt:Trindade (cristianismo) qu:Kimsantin Dyus ro:Sfânta Treime ru:Троица sh:Trojstvo simple:Trinity sk:Najsvätejšia Trojica sl:Sveta Trojica sq:Trinia sr:Света тројица sv:Treenighetsläran sw:Utatu ta:திரித்துவம் te:త్రిత్వము th:ตรีเอกภาพ tl:Banal na 'Santatlo uk:Трійця vi:Ba Ngôi wa:Trinité (atuze) zh:三位一體 zh-yue:三位一體

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.