KIZILDENİZ

24/5/2007 -Kategori: okyanus ve denizler

Kızıldeniz, ile Afrika, Avrupa'nın güneyinde, Atlantik Okyanusu'nun doğusunda, Hint Okyanusu'nun batısında ve Antarktika'nın kuzeyinde bulunan kıta. Eski dünya karalarından birisi olan Afrika, 30 218 000 km² yüz ölçümü ile kıtalar arasında Asya ve Amerika'nın ardından üçüncü sırada gelir. Afrika adı, Kartaca'ya ilk defa ayak basan Romalılarca "Afri" veya "Africani" denilen oymakların adından esinlenerek verilmiştir. Afrika adı bu ülkeye Pön savaşları sırasında verilmiştir. Asya (Arap Yarımadası) arasında yer alan, Dünyanın en büyük kıtası.DoğudaPasifik Okyanusu, kuzeyde Kuzey Buz Denizi, güneyde HintOkyanusu,batıdaAvrupa kıtası ile çevrilidir.Avrupakıtasıileolansınırıkesintespitedilmişdeğildir. Eskiden Don Nehri, Asya ileAvrupa arasında sınırolarak kabul edilirdi.Daha sonraUral Dağları sınır olarakkabuledilmeyebaşlandı.Hint okyanusu'na bağlı bir denizdir. Uzunluğu 2000 km. civarı olup, bazı kaynaklarda 1900 km. veya 2350 km. diye geçmektedir. Kuzeyde

Hindistan, Afrika ve Okyanusya tarafından çevrilen, dünyanın üçüncü büyük okyanusu. Asya’nın güneyinde, Afrika ile Avustralya arasında kalan deniz. 20° doğu boylamıyla Atlantik’ten, 147° doğu boylamıyla Büyük Okyanustan ayrılır. Bu deniz, okyanuslar içinde en küçük olanıdır. Avustralya ile Afrika arasındaki uzaklık yaklaşık olarak 10.000 kilometredir. Yüzölçümü kollarıylaberâber74.900.000km2yibulur.Mısr'daki Mısır (Arapça: Mısr/Masr, مصر) adıyla bilinen Mısır Arap Cumhuriyeti (Arapça: Gumhûriyet Masr'al Arabiye, جمهورية مصر العربية) Kuzey Afrika'nın en kalabalık ülkesidir. Nüfusun büyük bir bölümü Nil Nehri boyunca yerleşmiştir. Mısır, Kuzeydoğu Afrika'da yer alan, Kuzeyden Akdeniz ve doğudan Kızıldeniz'le kuşatılmış ve Sina Yarımadası ile Asya kıtasına Süveyş Kanalı ile doğal olmayan yoldan

Süveyş Kanalı Akdeniz ile[Kızıldeniz'i birleştiren 161 km uzunluğunda yapay suyolu. Kanalın genişliği 70-125 m arasında değişmektedir. Derinliği 11-12 m'dir. Su kesimi 10,36 m'den fazla olan gemiler kanaldan geçemez. 1951 yılında trafiği kolaylaştırmak amacıyla el-Kantara ile el-Firdan arasında 13,5 km' lik bir yan geçit açılmıştır. 1869’da ulaşıma açılan kanal, havuzlar kullanılmadan, deniz seviyesinde 169 km uzunluğunda bir geçiş sağlar. Kanal, Hint Okyanusu ile Akdeniz ve Atlas Okyanus Akdeniz'e bağlanmıştır; güneyde ise Akdeniz dünyanın en büyük iç denizidir. Kuzeyinde Avrupa, güneyinde Afrika, doğusunda Asya'nın yer alır. Çanakkale Boğazı ile Marmara Denizine buradan İstanbul Boğazı ile Karadeniz'e, Cebelitarık Boğazı ile Atlas Okyanusuna, Süveyş Kanalı ile Kızıldeniz'e, dolayısıyla Hind Okyanusuna bağlanır. Yüzölçümü 2.971.000 kilometrekaredir. Batıdan doğuya uzunluğu 3755 km, kuzeyden güneye genişliği 741 kilometredir. Düzgünbir derinliğe sahip olup,ortalama derinliği 1400 metredir..ArapYarımadası ucunda

Arap yarımadası Asyanın güneybatısı ve Afrikanın Kuzeydoğusunda yer almaktadır. Bu yarımadanın çoğu çölden oluşmaktadır ve üç tarafı denizlerle çevrilidir. Bu alanda olan ülkeler: Bahreyn, Kuveyt, Suudi Arabistan, Katar, Yemen, Birleşik Arap Emirlikleri. Bab el Mendeb Boğazı ile Hint okyanusu'na bağlanır. Kızıldeniz kuzeyde Sina Yarımadası etrafında ile ikiye ayrılır; kuzeydoğuya doğru

Hindistan, Afrika ve Okyanusya tarafından çevrilen, dünyanın üçüncü büyük okyanusu. Asya’nın güneyinde, Afrika ile Avustralya arasında kalan deniz. 20° doğu boylamıyla Atlantik’ten, 147° doğu boylamıyla Büyük Okyanustan ayrılır. Bu deniz, okyanuslar içinde en küçük olanıdır. Avustralya ile Afrika arasındaki uzaklık yaklaşık olarak 10.000 kilometredir. Yüzölçümü kollarıyla berâber 74.900.000 km2yi bulur. Akabe Körfezi, kuzeybatıda ise

Kızıldenizin kuzey ucundan, Sina yarımadasının doğu tarafına uzanmış bir deniz girintisi. Ağzından Akabe kaşa. basına kadar uzunluğu 200, ortalama eni ise 25 kilometredir. Körfezin batısında Sina dağları yükselir. Süveyş Körfezi vardır.

Kızıldeniz'in isminin, mevsimlik olarak su yüzeyine yakın kısımda ortaya çıkan kırmızı renkli bir bakteriden ya da etrafındaki kıyılarda yer alan mineral bakımından zengin kızıl renkli dağlardan doğmuş olabileceği tahmin edilen bazı düşüncelerdendir. Denizaltı yaşamına ve üremeye elverişli sıcaklığa sahip olduğundan çok sayıda deniz canlısı barındırmaktadır.

Ek bilgi Tek hücreli organizma (parasitik). Bakteriler atık ya da ölü organizmaları bozunuma uğratarak onların bileşenlerinin başka organizmalar tarafından tekrar kullanılmasını sağlar.. Arabistan Yarımadası ile

Arabistan Asya kıtasının güney batısında bir yarımada. Batısında Kızıldeniz ve Akabe Körfezi, güneyinde Hint Okyanusu, doğusunda Umman Denizi ve Basra Körfezi, kuzeyinde Irak ve Ürdün yer alır. Kızıldeniz’i Hint Okyanusuna bağlayan Bab’ül-Mendeb Boğazı ile Afrika’ya yaklaşır. Toplam kıyılarının uzunluğu 9000 km, yüzölçümü 2.590.000 kilometrekaredir.


Afrika kıtasıarasında bulunan deniz. Hint Okyanusunun bir kolu olan Kızıldeniz güneydoğu, kuzeybatı istikametinde uzanan bir coğrafi konuma sahiptir.

Güney ucundan

Babel-Mendeb Boğazı ile Hind Okyanusuna tabii bir boğazla bağlı olan denizin 1869 senesinde Osmanlı Sultanı Abdülaziz Han zamanında açılışı yapılan Süveyş Kanalı ile de Akdeniz’e irtibatı sağlanmıştır. Yüzölçümü yaklaşık 438.000 km2 olup, Babel-Mendep Boğazından Süveyş Körfezinin kuzey ucuna kadar olan uzunluğu 2250 km civarındadır. Ortalama derinliği 488 m olup en derin yeri 21°kuzey enlemi üzerinde 2360 m’ye ulaşır. Kızıldeniz’in güney kısımları nisbeten daha geniş olup, kuzeye doğru gittikçe daralır. Kuzeyde 27°45’ kuzey enleminden itibaren de Sina Yarımadası ortada kalmak üzere iki kola ayrılır. Bu kollardan biri kuzeydoğu istikametinde olup, Akabe Körfezi ismini alır. Diğeri ise denizin aynı istikametteki Süveyş Körfezidir. Akabe Körfezi, Süveyş Körfezine göre daha kısa, dar fakat buna karşılık daha derindir. Akabe Körfezinin 180 km kadar olan uzunluğuna mukabil Süveş Körfezinin uzunluğu yaklaşık 315 kilometredir.

Kızıldeniz’in çevresinde bulunan karalarda, güney bölgesindeki Yemen ve batısındaki Habeşistan’ın çok az bir kısmı istisna olmak üzere çöl iklimi hakimdir. Deniz suyu sıcaklığı bütün sene boyunca 25-31°C arasında değişmektedir. Bu itibarla bölgede sıcaklığın çok fazla olması, ayrıca Kızıldeniz’e dökülen sürekli hiçbir akarsuyun bulunmayışı tuzluluk oranının çok yüksek olmasına sebeb olur. Binde kırk gibi bir değere varan bu oran dünyada okyanuslarla irtibatı olan denizler içinde bir benzeri bulunmayan yüksekliktir. Kızıldeniz’deki kışın muson rüzgarlarının tesiriyle kuzeybatı istikametinde mevcut olan üst akıntı, yaz mevsiminde tam tersi bir istikamette olur. Kızıldeniz sahilleri boydan boya mercan kayalıklarla kaplıdır. Bu kayalıklar bazan deniz seviyesinin üzerinde bazan da deniz yüzeyinin biraz altında yer alırlar. Karalarla olan bağlantısı umumiyetle sarp yamaçlar halindedir. Bazan dar kıyı ovalarının da yer aldığı bölümler mevcuttur. Kızıldeniz’de bulunan pekçok küçük adanın tamamı volkanik asıllıdır. Bunlardan en önemlileri Yemen yakınlarındaki Kamarun ve Farsan Adaları, Habeşistan açıklarındaki Dahlak Adaları ile Akabe Körfezi önlerinde bulunan Tiran Adalarıdır. Yoğun bir deniz trafiğine sahib olan Kızıldeniz’de ticaret gemilerinin uğradığı bir liman mevcut değildir. Kızıldeniz sahillerindeki limanlar tamamen mahallidir. Uluslararası nakliyat yapan ticaret gemileri, buralarda hiç uğrak vermeden geçerler.

Kızıldenizle ilgili tarihi bilgiler çok eskilere dayanır. Tarihi bilgilerin yanısıra bir de efsane yer alır. Bu efsaneye göre, Kızıldeniz’in yerinde eskiden mamur bir memleket bulunmaktaydı. Bir kral tarafından orada yaşayan rakibini mahv etmek için Babel-Mendeb Boğazı açtırılarak Okyanus istilasına uğratılmış, böylece bölge sularla doldurulmuştu. M.Ö. tahminen 1300 yılları civarında hazret-i Musa’nın kendisine inananlarla birlikte Firavun’un zulmünden kaçarken Allahü tealanın Kızıldeniz’in sularını yarması ve Müslümanların buradan geçtikleri ve Firavun’un askeriyle birlikte boğuldukları Kur’an-ı kerimin birçok ayetlerinde açıkça bildirilmektedir. (Bkz. Musa Aleyhisselam)

Kızıldeniz’in bütün dillerde ismi “kırmızı” manasına gelen kelimelerle ifade edilir. Bu ismin verilmesinde gösterilen rivayetler arasında, deniz kenarlarındaki mercan kayalarından güneş ışıklarının yansıması ile etrafındaki toprakların kızıl olması ve denizdeki canlıların denize böyle renk verebileceği yer almaktadır. Meşhur Osmanlı tarihçisi Katib Çelebi Cihannüma adlı eserinde, “kızıl” isminin Yunanlılar tarafından “Eritra” isimli Farslı bir hükümdar ismine izafeten verildiğini bildirir. Piri Reis ise Kitab-ı Bahriye adlı eserinde Kızıldeniz’den “Bahr-i Zenci” ismiyle bahsetmiştir.

Çok eski devirlerden beri Kızıldeniz üzerinde çok fazla bir ticari faaliyet vardır. İslam devletleri 16. asırdan itibaren, Portekizliler daha sonra, Hollandalılar ve İngilizler Kızıldeniz’in güney kısımlarında bazı teşebbüslerde bulundular. Bu arada Ümit Burnu yolunun keşfi üzerine Kızıldeniz Avrupa’nın Hindistan ile olan ticaretindeki önemini kaybetti. Daha sonra 1869’da Süveyş Kanalının açılması ile eski ticari önemini tekrar kazanmıştır. Basra Körfezindeki zengin petrol yataklarının bulunmasıyla petrol nakliyatı Kızıldeniz’in ehemmiyetini bir kat daha arttırmıştır.

Siyasi bakımdan Kızıldeniz sahilleri 16. asırda tamamen Osmanlı hakimiyetindeydi. Birinci Dünya Harbi sonuna kadar Osmanlı Devletinin hakimiyeti devam etmiş, bundan sonra ise doğu sahilleri İtalyanlar, İngilizler ve güneyinde Fransızlar hakim olmuşlar, daha sonraları bu hakimiyetlerini dolaylı olarak burada yaşayan Sudan, Habeş ve Mısırlılar vasıtasıyla korumaya çalışmışlardır.

[düzenle | kaynağı değiştir]

Lupa.png Özel ad[düzenle | kaynağı değiştir]

Ico libri.png Anlamlar

[1] (coğrafya) Afrika ile Asya (Arap Yarımadası) arasında yer alan, Hint Okyanusu'na bağlı bir deniz.

Crystal Clear app internet.png Çeviriler

|} | width=1% | |bgcolor="#FFFFE0" valign=top width=48%|

|}

|}

Şablon:Ayrıca

en:Kızıldeniz fr:Kızıldeniz lo:Kızıldeniz

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.