D Türkiye'de Büyükşehir Belediyeleri ilk kez 2972 sayılı kanun ile kuruldu. 195 sayılı KHK ile. BŞB. Büyükşehir Belediyesi. Büyükşehir Belediye Başkanlığı


Büyükşehir Belediyeleri
Büyükşehir Belediyesi Mersin Büyükşehir Belediyesi
BBB Büyükşehir Belediye Başkanı Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı Burhanettin Kocamaz Recep Altepe
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Büyükşehir Belediyesinin Organları
Büyükşehir Belediye Başkanlığı Genel Sekreterliği Büyükşehir Belediye Başkanlığı Genel Sekreteri Bursa BŞB/Genel Sekreterliği Seyfettin mersin BŞB/Genel Sekreterliği Haluk Tunçsu
BŞB/Atamalar Mersin BŞB/Atamalar
Mevzuat Belediye mevzuatı Büyükşehir Belediyesi Kanunu 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu
Yeni Büyük Şehir Yasası Yedi İlde Büyükşehir Belediyesi Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
12 Kasım 2012 - 6360 sayılı kanun ; < ON ÜÇ İLDE BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ VE YİRMİ ALTI İLÇE KURULMASI İLE BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN 2012-BŞB kanunu değişikliği üzerine eleştiriler
Büyükşehir Belediyesi Sınırlarının İl Sınırları ile Birleştiri lmesini Öngören Kanun Taslağı Çalışmaları Hakkında Kamuoyuna Duyuru
Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı ve İçişleri Komisyonu Raporu (1/529) Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde İlçe kurulması ve bazı kanunlarda değişiklik yapılması hakkındaki kanun Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Hakkındaki Kanunun Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun
Kanunlar Belediye Hizmetleri İhtiyaç Duyulan Kanunlar 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu 5393 sayılı Belediye Kanunu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 775 sayılı Gecekondu Kanunu 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanunu 3194 sayılı İmar Kanunu 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu 2380 sayılı Belediye ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun
Yönetmelikler Belediye Hizmetlerinin Yürütülmesinde İhtiyaç Duyulan Yönetmelikler Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği İtfaiye Yönetmeliği İl Özel İdaresi ve Belediye Hizmetlerine Gönüllü Katılım Yönetmeliği 3030 Sayılı Kanun Kapsamı Dışında Kalan Belediyeler Tip İmar Yönetmeliği Belediye Meclis Çalışma Yönetmeliği Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği Belediye Zabıta Yönetmeliği Belediye Zabıta Yönetmeliği Ek-1 Değerlendirme Formu Belediye Zabıta Personel Yönetmeliği Umuma Açık Yerler ve İçkili Yerler İle Resmi veya Özel Öğretim Kurumları Arasındaki Uzaklıkların Belirlenmesine Dair Yönetmelik Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmelik Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği İmar Kanunun 18. Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlemesi İle Esaslar Hakkında Yönetmelik Otopark Yönetmeliği Binalarda Isı Yalıtım Yönetmeliği Gecekondu Kanunu Uygulama Yönetmeliği Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliği Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Danışmanlık Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Mal Alımları Denetim Muayene ve Kabul İşlerine Dair Yönetmelik Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği Danışmanlık Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği İhalelere Karşı Yapılacak İdari Başvurulara Ait Yönetmeliği Devlet Memurlarının Tedavi Yardımı ve Cenaze Giderleri Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmeliği Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmeliği Belediyelerin Arsa, Konut ve İşyeri Üretimi Tahsisi, Kiralaması ve Satışına Dair Genel Yönetmelik Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (Lpg) İle Çalışan Motorlu Taşıtlar İçn İkmal İstasyonlarının Kurukuş,Denetim, Emniyet Ve Ruhsatlandırma İşlerine İlişkin Yönetmelik Taşınabilir Mal Yönetmeliği Devlet Memurlarının Şikayet ve Müracaatları Hakkında Yönetmelik Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atamlarına İlişkin Yönetmelik Devlet Memurlarına Giyecek Yardımı Yönetmeliği Adres ve Numaraya İlişkin Yönetmelik İl Özel İdareleri,Belediyeler ve Bunların Kurdukları Birlik, Müessese ve İşletmelerdeki Memurların Görevde Yükselme Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik Büyükşehir Belediyesi Özürlü Hizmet Birimleri Yönetmeliği Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliği Resmi Yazışmalarda Uygulanacak Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik Bilgi Edinme Kanunun Uygulanmasına İlşkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik Sığınak Yönetmeliği
Büyükşehir il müftüleri Büyük Şehir ve Eski Kale Tebriz

Büyükşehir belediyeleri Türk belediyeciliğine 1984 yılında girmiş olan üst kademe belediyeleridir. Bu belediyeler 1982 anayasasının 127. maddesindeki " büyük yerleşim yerlerinde özel yönetim biçimleri oluşturulabilir " hükmüne dayanılarak 1984 yılında kurulmağa başlanmıştır. O tarihe kadar, Türkiye’de belediyelerin hizmet alanları iç içe geçmezdi. Büyükşehir belediyeciliğinde ise, büyükşehir hizmet alanı içinde birden çok ilçe veya birinci kademe belediyesi vardır. Dolayısıyla, belediye hizmeti aynı zamanda hem büyükşehir, hem de ilçe belediyesi eliyle yürütülür.Ancak, yasa büyükşehir ve ilçe belediyelerinin yürüttükleri hizmet türlerini birbirinden ayırmıştır.

Büyükşehir sınırları içersindeki ilçe belediyelerini il içersindeki diğer ilçe belediyelerinden ayırmak için, bu belediyeler genellikle metropolitan ilçe belediyesi olarak adlandırılırlar.2008 itibariyle Şanlıurfa hem nüfus anlamıyla hem de gelişmişlik itibariyle Büyükşehir belediyesi olmaya hak kazanmıştır.Denizli, Malatya ve Şanlıurfa' ya Büyükşehir belediyesi unvanı 2010 yılı Ekim ayında verilmesi beklenmektedir.

İlk üç büyükşehir[düzenle | kaynağı değiştir]

Türkiye’deki ilk büyükşehir belediyeleri 1984 yılı Ocak ayında çıkarılan 2972 sayılı yasa ve Mart ayında çıkarılan 195 sayılı kanun hükmünde kararname uyarınca üç büyük kentte kuruldu. Bu tarih itibarıyla, bu üç kentten, İstanbul’un onbeş, Ankara’nın beş ve İzmir’in de üç metropoliten ilçesi vardı. Aynı yılın Temmuz ayında çıkarılan 3030 sayılı yasa ile Büyükşehir ve ilçe belediyeleri statüleri netleşti.

Beş büyük şehir daha[düzenle | kaynağı değiştir]

1986-1988 döneminde beş büyükşehir belediyesi daha kuruldu. 1986 yılında 3306 sayılı yasa ile Adana, 1987 yılında 3391 sayılı yasa ile Bursa, 3398 sayılı yasa ile Gaziantep ve 3399 sayılı yasa ile Konya, 1988 yılında ise 3508 sayılı yasa ile Kayseri büyükşehir statüsüne geçirildiler.Adana'nın dört, Bursa ve Konya’nın üç, Gaziantep ve Kayseri’nin iki metropolitan ilçesi vardı.

Yeni Büyükşehirler[düzenle | kaynağı değiştir]

Türkiye'de nüfus artış ve şehirleşme hızının yüksek oluşu kent nüfuslarında büyük artışlar olması sonucunu doğurmaktadır. 1993 yılına gelindiğinde, yedi büyük şehir belediyesi daha kuruldu. Bu yedi büyükşehir; Antalya, Diyarbakır, Eskişehir, Erzurum, Mersin, İzmit ve Samsun’du. Ancak bu defa farklı bir uygulama yapıldı ve 505 sayılı kanun hükmünde kararname ile kurulan büyükşehirlerde ilçe belediyesi yerine, birinci kademe belediyesi kurularak, ilçe kuruluşu 2008 yılına kadar ertelendi. Bu şekilde kurulan büyükşehir içi ilk kademe belediyelerinin sayısı, Antalya, Diyarbakır, Mersin ve İzmit’de üç, Eskişehir, Erzurum ve Samsun’da ise ikiydi.

1999 Marmara depremi sonrasında, 2000 yılında çıkarılan 593 sayılı Kanun hükmünde kararnameye göre, bu yedi büyükşehre Sakarya da eklendi. Sakarya’nın üç birinci kademe belediyesi vardı.

2010 yılında Malatya,Şanlıurfa ve Denizli'nin büyükşehir yapılması kararlaştırılmıştır.

Büyükşehir sınırlarını değişmesi[düzenle | kaynağı değiştir]

2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı yasayla, Büyükşehir belediye sınırları için yeni kıstaslar getirildi. Buna göre, büyükşehir olma koşulu nüfusun en az 750 000 olmasıdır.(Malatya,Şanlıurfa ve Denizli'nin büyükşehir belediyesi haline getirilebilmesi halinde 750 bin nüfus sınırının kaldırılması söz konusudur.) Aynı yasa nüfus yoğunluğu çok yüksek olan İstanbul ve Kocaeli (İzmit) illerinin tamamını büyükşehir sınırları içersine almaktadır.Diğer Büyükşehirlerin sınırları için coğrafi ölçüm şartı getirilmiştir.Buna göre il sınıraları içinde olmak ve valilik binası merkez alınmak suretiyle,

  • Nüfusu 2 000 000 dan fazla olan büyükşehirlerde 50 km yarıçapındaki yerleşim yerleri,
  • Nüfusu 1 000 000 - 2 000 000 arası olan büyükşehirlerde 30 km yarıçapındaki yerleşim yerleri,
  • Nüfusu 1 000 000 den az olan büyükşehirlerde ise 20 km yarıçapındaki yerleşim yerleri

büyükşehire dahil edilmiştir. değişim projesi kapsamı

Metropolitan ilçelerin kurulması[düzenle | kaynağı değiştir]

İlk sekiz büyükşehir sınırları içinde, İçişleri Bakanlığı ilçe örgütleri (kaymakamlık) bulunuyordu. 1993 ve sonrasında kurulan sekiz büyük şehrin sınırları içindeki belediyeler ise birinci kademe belediyesi karakterindeydi. Çünkü bu ilçelerde ilçe örgütü kurulmamıştı. Bu durum 2008 yılnda değiştirildi. 5747 sayılı yasa ile bu sekiz büyükşehirde ilçe örgütü de kurularak, ilk kademe belediyeleri ilçe belediyelerine dönüştürüldü. Aynı yasa ile ayrıca çeşitli büyükşehirlerde yeni ilçe belediyeleri de kuruldu. Gerek dönüştürülen ve gerekse yeni kurulan ilçe belediyelerin sayısı kırküç olmuştur.

İsim değişiklikleri[düzenle | kaynağı değiştir]

İl merkezleri genellikle il isimleri ile bilinirlerse de, bunun istisnaları vardır. Büyükşehir statüsündeki kentlerin üç tanesinde de merkez ve il ismi yakın zamana kadar farklıydı. Bu durum büyükşehir adının kullanılmasında da karışıklığa yol açabiliyordu. Ancak durum düzeltilmiştir.

• Mersin kenti İçel il merkeziydi. 2002 yılında çıkarılan 4764 sayılı yasa ile İçel ili yerine Mersin ili adı kullanılmaya başlandı. Bu sebepten büyükşehrin adı Mersin Büyükşehir Belediyesi’dir.

• İzmit kenti Kocaeli il merkeziydi. Yeni büyükşehir metropoliten ilçelerinin kuruluşuna dair 5747 sayılı yasada büyükşehir ismi Kocaeli Büyükşehir Belediyesi olarak değiştirildi. İzmit adı ise metropolitan belediyelerden (Saraybahçe) birine verildi.

• Adapazarı kenti Sakarya il merkeziydi. Yeni büyükşehir metropolitan ilçelerinin kuruluşuna dair 5747 sayılı yasada büyükşehir ismi Sakarya Büyükşehir Belediyesi olarak değiştirildi. Adapazarı adı ise metropoliten belediyelerden birinin adıdır.


Metropolitan ilçe sayısı[düzenle | kaynağı değiştir]

2009 itibarıyla 16 büyükşehir içersinde 143 ilçe belediyesi vardır. (Büyükşehir dışındaki ilçelerle birlikte toplam ilçe sayısı 892 dir.) En fazla metropolitan ilçesi olan büyükşehir 39 ilçe ile İstanbul'dur. İstanbul'u 22 ilçe ile İzmir, 18 ilçe ile Ankara, 12 ilçe ile Kocaeli ve 10 ilçe ile Sakarya izlemektedir. Diğer büyükşehirlerin metropolitan ilçe sayısı ise şöyledir: Bursa 7; Adana, Antalya, ve Kayseri 5; Diyarbakır, Mersin ve Samsun 4; Erzurum, Gaziantep ve Konya 3; Eskişehir 2.

Büyükşehirlerin ülke nüfusundaki yeri[düzenle | kaynağı değiştir]

İstanbul ve Kocaeli'de bütün il nüfusu büyükşehir sınırları içindedir. Büyükşehir belediye sınırları içindeki nüfusun bütün il nüfusuna oranı Ankara'da % 95 in, İzmir ve Eskişehir'de % 90 ın üzerindedir. Diğer büyükşehirlerde ise oran % 90 - % 60 aralığındadır.

Büyükşehirlerden, İstanbul'un nüfusu 12 milyonu, Ankara'nın nüfusu 4 milyonu, İzmir'in nüfusu 3 milyonu aşmış olup, nüfus Bursa, Adana, Kocaeli ve Gaziantep te de 1 milyon sınırının üzerindedir. (Kocaeli'de bu durum 5216 sayılı yasanın bir sonucudur.)

16 büyükşehir belediyesinin sınırları içinde ikamet eden nüfus toplamı 32 milyonun üzerindedir. (Ancak bu rakamda büyükşehir belediye sınırlarını genişleten 5216 sayılı yasanın da rolu vardır.) Bir başka değişle, büyükşehir belediye sınırları içinde ikamet eden nüfus ülke toplam nüfusunun % 45 i kadardır. Buna karşılık, diğer 65 il ile büyükşehir belediyelerinin olduğu illerde büyükşehir dışında kalan kentsel ve kırsal nüfusun toplamı ise % 55 dolaylarındadır. (Tabii 2009 için verilen bu rakamların her yıl revize edilmesi gerekir.)

Büyükşehir listesi[düzenle | kaynağı değiştir]

01 Adana

06 Ankara (şehir)

07 Antalya

16 Bursa

21 Diyarbakır (merkez)

25 Erzurum (merkez)

26 Eskişehir (şehir)

27 Gaziantep (merkez)

33 Mersin (şehir)

34 İstanbul (şehir)

35 İzmir

38 Kayseri (merkez)

41 İzmit (Kocaeli)

42 Konya (şehir)

54 Sakarya

55 Samsun (merkez),

20.08.2010 tarihinden itibaren ;

44 Malatya

20 Denizli

63 Şanlıurfa

illerinin belediyeleri de büyük şehir belediyeleri arasında yer almaktadır.

Dış bağlantılar[düzenle | kaynağı değiştir]


en:Metropolitan municipalities in Turkey pt:Áreas metropolitanas da Turquia

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.