FANDOM


Flag of Turkey Tunceli ili
İdarî Teşkilat
Vali: Mustafa Taşkesen
İstatistikler
Nüfus (2010) 76.699
― Şehir nüfusu 47.531
― Köy nüfusu 29.168
Yüzölçümü 7774 km²
Genel bilgiler
Bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Alan kodu 00428
Valilik Web sitesi Tunceli Valiliği


Tunceli ili, Türkiye Cumhuriyeti'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan bir ildir.

Kuzeyde ve batıda Munzur Dağları ile Karasu Irmağı, doğuda Bingöl Dağları ve Peri Suyu, güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. Anadolu'nun pek çok yerinde olduğu gibi bu bölgede de çağlar boyunca pek çok uygarlık yaşamıştır. Orta Çağdan kalma ve bugün hâlâ iyi durumda bulunan Pertek Kalesi ve Munzur Vadisi Millî Parkı görülmeye değer güzellikleridir.

Tunceli'nin yerleşimleri: Tunceli (merkez), Çemişgezek, Hozat, Mazgirt, Nazımiye, Ovacık, Pertek ve Pülümür'dür. 2010 TUIK verilerine göre ilimizde merkez ilceyle beraber 8 ilce, 2 belde ve 342 köy vardir.

Tarih Edit

Yörede Dêrsım diye telaffuz edilen aslında bugünkü Tunceli'yi değil, o yörenin adını belirler. Tunceli şehrinin eski ismi Mamekiye'dir. Bu isim 25 Aralık 1935’de çıkarılan Tunceli Kanunu ile değiştirilmiştir. Tunceli'nin yöresel adı Dêrsım, Dêsım veya Kalan'dır.

Siyaset Edit

Tunceli belediye ünvanını 1945 yılında almıştır.56 yıl CHP Belediyeyi kazanmıştır.5 yıl DTP,5 yıl BDP Kazanmıştır.Tuncelinin favori milletvekili Kamer GENÇ'tir.20 Yıl Milletvekilliği yapan Genç Tunceli için büyük adımlar atmıştır.T.C.'nin 1961 Askeri harekat sonucu Tunceli kanunları düşürülmüştür.Milletvekili sayısı 5 iken 3'e Düşürülmüştür.Bu durum 2002 yılında AKP 1.Hükümetindede gündeme gelmiştir.Başbakan Abdullah GÜL Tunceli'nin nüfusunun 2 milletvekili çıkardığı açıklamıştır ve Tunceli 2007 genel seçimlerinde Kamer GENÇ ve Şerafettin HALİS'i seçmiştir.Halis aynı yıl DTP'ye, Kamer GENÇ ise 2010 Yılında CHP'ye katılmıştır.

I. Dünya Savaşı Edit

I. Dünya Savaşında Kazım Karabekir Dersim'e gelen Mehmet Vahdettin'in torunu 1.Şehüzilam'ı tutuklayarak öldürdü. Dersim 1.Dünya savaşında önemli rol oynadı. Ermenilerle aşiretler savaştı[kaynak belirtilmeli]. Dersim eyaleti 1920de Diyap Ağa'nın emri ile TBMM'yi tanıdı.

Cumhuriyet dönemi Edit

İlin eski adı Dersim'dir. Dersim ili 26 Haziran 1926'da TBMM'de alınan kararla ilçeye dönüştürülerek Elazığ'a bağlandı. 25 Aralık 1935 tarihinde çıkarılan Tunceli Kanunu ile tekrar il oldu ve Dersim tarihsel yöresi içinde yer alan ve Munzur çevresini kapsayan bölgenin adı Tunceli olarak değiştirildi. Cumhuriyet döneminde Seyit Rıza önderliğinde Dersim İsyanı'na tanıklık eden Tunceli, 1937-38 yıllarında gerçekleşen Dersim tenkil harekâtı sırasında büyük zarar gördü.[kaynak belirtilmeli]

Ulaşım Edit

Tunceli, Doğu Anadolu'nun kuzey ve güneyini birbirine bağlayan Erzincan-Elazığ karayolu üzerinde yer almaktadır. İl topraklarında kuzey-güney yönünde uzanan ve Erzincan'ı Pülümür, Tunceli ve Pertek üzerinden Elazığ'a bağlayan karayolu, Tunceli kentinin içinden geçmektedir. İlçeler, birer il yolu ile bu ana eksene bağlanmaktadır. İlde 524 Km. il yolu, 138 Km. devlet yolu vardır. 372 köyden 371'inin köy yolu bulunmaktadır. Köy yollarının toplamı 2975 Km. olup 165 Km.'si asfalt, 802 Km.'si stabilize, 1618 Km.'si tesviye ve 390 Km.'si ham yoldur.

Tunceli-Erzincan karayolu aynı zamanda Güneydoğu Anadolu'yu Doğu ve Karadeniz Bölgelerine bağlayan devlet karayollarından biridir. Tunceli'nin İç Anadolu ve Karadeniz illeri ile ulaşım bağlantısı, kuzeyde sınırdan geçen Erzurum-Erzincan karayolu ile güney illeri ile olan ulaşım bağlantısı ise Elazığ'dan geçen Bingöl-Elazığ-Malatya karayolu ile sağlanır.

Eskiden Pertek-Elazığ bağlantısını sağlayan köprü, Keban Baraj Gölü suları altında kaldığı için günümüzde Pertek ve Çemişgezek-Akçapınar'da kurulan feribot iskeleleri ile Elazığ yakasına ulaşım sağlanmaktadır. Pertek'te belediyeye ait 1 adet, özel sektöre ait 2 adet feribot vardır. Özel sektöre ait iki feribot her gün dönüşümlü olarak çalışmaktadır. Bir feribotla 15-20 araba taşınabilmekte ve Pertek-Elazığ arasında her gün 07.00-19.00 arasında her saat başı karşılıklı sefer yapılmaktadır. Pertek iskelesinden 10 dakikası feribot ulaşımı, 20 dakikası Elazığ yakasındaki karayolu ulaşımı olmak üzere Elazığ kent merkezine yarım saatte ulaşılmaktadır.Çemişgezek-Akçapınar'dan Elazığ-Fatmalı yakasına Çemişgezek Belediyesine ve özel işletmecilere ait teknelerle her iki saatte bir sefer yapılmakta ve yolculuk yarım saat sürmektedir.

Tunceli-Elazığ kent merkezleri arasındaki uzaklık karayolu ile 136 Km.'dir. Tunceli-Pertek karayolunun Tunceli-Çiçekli ayırımı arasında kalan kısmı, Uzunçayır Barajı tamamlandığında göl suları altında kalacağı için, bu kesimde yol güzergâhı, batıya kaydırılmıştır. Pertek ilçesi üzerinden gidildiğinde Tunceli-Elazığ arasındaki karayolu uzaklığı, Keban Baraj Gölü geçişi hariç 75 Km.'dir.

Tunceli'ye en yakın demiryolu, ilin kuzey sınırında Erzincan topraklarından, güney sınırında ise Elazığ topraklarından geçer.

Tunceli'ye en yakın havaalanı, kent merkezine yaklaşık olarak 120 Km. uzaklıkta yer alan ve iç hatlara hizmet veren Elazığ Havaalanıdır.

Tunceli'nin İlçelerine Olan Uzaklığı

  • Tunceli-Çemişgezek 117Km
  • Tunceli-Mazgirt 40 Km
  • Tunceli-Hozat 96 Km
  • Tunceli-Nazimiye 36 Km
  • Tunceli-Ovacık 58 Km
  • Tunceli-Pülümür 65 Km
  • Tunceli-Pertek 51 Km

Coğrafya Edit

  • Munzur Vadisi Milli Parkı

(Vadi, üzerinde yapılmak istenen barajlar nedeniyle tehlike altındadır.)

Tunceli-Ovacık arasında uzanan Munzur Vadisinde, 42.000 Hektarlık bir alan 1971 yılında Milli Park olarak ilan edilmiştir. Türkiye’nin en büyük milli parklarından biri olan “Munzur Vadisi Milli Parkı”, Tunceli kent merkezine 8 Km. uzaklıkta başlayıp, vadi boyunca Munzur Dağlarına kadar uzanmaktadır. Kuzeyde 3300 metreye kadar yükselen Munzur Dağları, Mercan ve Munzur Suyu vadileri tarafından parçalanmıştır.

Bu bölgenin milli park olarak ilan edilmesinde etken olan veriler, başta akarsu kaynakları ve gözeler olmak üzere zengin doğal veriler, endemik bitki türleri ve yöreye özgü hayvan türleri ile zenginleşen bitki örtüsü ve yaban hayvan varlığıdır.

Munzur Suyu ve Mercan Deresinde yaygın ve yoğun olarak bulunan yöreye özgü nadir alabalık türleri ile çengel boynuzlu ve bezuvar adlarıyla bilinen iki tür dağ keçisi ile av kuşlarından ur kekliği yabanıl yaşamın yöreye özgü değerlerini oluşturmaktadır. Milli parkın kuzeyinde, Munzur Dağlarının üzerinde 2000-3000 metrelik zirvelerde yer alan krater gölleri, Ovacık düzlüğünde kaynayan gözeler ve kanyonlar ile vadi boyunca dökülen şelaleler parkın doğal değerlerini zenginleştirmektedir. Milli parkın her köşesinden eşsiz doğal görünüm ve tüm yabanıl yaşam kolaylıkla izlenebilmektedir. Bu özellikleriyle Munzur Vadisi, gerek rekreasyonel etkinlikler, gerekse doğa araştırmaları için turizme yönelik çok önemli potansiyel taşımaktadır.

Bitki örtüsü bakımından çok zengin olan Munzur Vadisi Milli Parkı florasında, 1518 çeşitli bitki kayıtlı olup, bunlardan 43 çeşidi Munzur Dağlarına, 227 çeşidi Türkiye’ye endemik türlerden oluşmaktadır. Munzur Dağlarından başka hiçbir yerde bulunmayan endemik bitkiler arasında Çan Çiçeği, Erzincan Kirazı, Bindebirdelik Otu, Munzur Kekliği, Munzur Düğün Çiçeği, Dağ Çayı, Munzur Dağı Oltu Otu ve Menekşe sayılabilir. Ovacık ilçesiyle Munzur gözelerinden 1.5 km. aşağıda Munzur Suyunun iki yanında bölgenin karakteristik ağacı olan huş meşceresi bulunmaktadır. Ülkemizde ender bulunan ağaç türlerinden olan huş, bu bölgede su kenarında güzel gövde yapmakta ve bölgenin florasına önemli bir katkı sağlamaktadır. Milli Parkta hakim ağaç türü meşe ve çeşitli türleridir. Tepeler ve yamaçlarda kayalık olmayan yerler meşe ormanları ile kaplıdır. Vadi tabanında ve su boylarında karışık olarak karaağaç, akağaç, kızılağaç, dişbudak, çınar, asma, huş, ceviz, yabani fındık, kavak, söğüt ve çalı türlerinden oluşan zengin bir bitki örtüsü bulunmaktadır. Alt flora, meşelerin koru niteliğinde olduğu yerlerde zengin durumdadır. Dağların sarp ve dik yamaçları tamamen çıplaktır.

Munzur Vadisi Milli Parkında doğal çevre yaban hayvanları için elverişli bir ortam sunmaktadır. Çengel boynuzlu keçi ve bezuvar isimli iki tür dağ keçisi ile av kuşlarından ur kekliği gibi yaban hayvanları bu yöreye özgü ilginç ve nadir türlerdir. Munzur Vadisi ve çevresi av hayvanları bakımından oldukça zengin sayılır. Milli Parkta kurt, tilki, sansar, ayı, vaşak, su samuru, porsuk, sincap, tavşan, yaban domuzu ve yaban keçisi bulunmaktadır. Mağaralarda ve kaya kovuklarında yaşayan boz ayı, Munzur yaban hayatının önemli büyük memelilerinden biridir. Bölgenin diğer büyük memelileri orman içerisindeki kayalıklarda yaşayan vaşak, yaban domuzu ve kurt’tur. Kuş türleri bakımından da oldukça zengin olan Milli Parkta yırtıcı kuşlardan kartal,akbaba,doğan,şahin,atmaca,kerkenez,delice,çaylak nadir türlerden ise kaya kartalı bulunmaktadır. Gece yırtıcılarından puhu,baykuş ve yarasa yaygın türlerdendir. Milli Parkta bulunan diğer kuş türleri arasında keklik, çil keklik, toy, mezgeldek, turna, bıldırcın, çulluk, üveyik, tahtalı ve kaya güvercinleri, bazı ördek türleri ve ender olarak da kaz bulunmaktadır. Munzur Suyu Vadisinde çeşitli av hayvanları için bir koruma ve üretme alanı vardır. Munzur Suyu, Mercan Deresi ve çevresindeki akarsularda yaşayan bol miktarda alabalık, yöre için önemli bir ekonomik değer oluşturmaktadır. Munzur Gözelerinden başlayarak 80Km.’lik bir su alanına yayılmış olan alabalık, Tunceli ekonomisi için olduğu kadar, ülkemiz için de çok önemli bir doğal servettir.

Bölgede sert karasal iklim hüküm sürdüğünden, milli parktan faydalanmak için en uygun zaman Haziran ve Eylül arasındaki dönemlerdir. Milli Park alanındaki doğal veriler, kamp kurma, piknik yapma, sportif balıkçılık ve doğa yürüyüşleri gibi günübirlik etkinliklerin yanı sıra çeşitli su ve doğa sporları (rafting, dağcılık v.b.) için de çok elverişli potansiyele sahiptir.

Nüfus Edit

2000 Yılı Nüfus Sayımı sonuçlarına göre toplam 93.548 kişilik nüfusa sahip olan Tunceli, aynı zamanda Türkiye'nin en az nüfusa sahip ilidir.

Tunceli İli 2010 Genel Nüfus Sayımı
İl ve İlçelerŞehirKöyToplam
Merkez33.0795.88238.961
Çemişgezek3.6856.0889.773
Hozat6.5892.5549.143
Mazgirt3.06010.25013.310
Nazımiye3.0462.9896.035
Ovacık6.3092.9399.248
Pertek9.7377.96217.699
Pülümür2.7932.6705.466
Toplam71.29841.334112.632
İl nüfus verileri
Yıl 19601965197019751980198519901997200020052007
Toplam140.468154.175157.293164.591157.974151.906133.58486.26893.58479.17684.022
Şehir19.645-----50 79955 40554 476-54 369
Köy120.823-----82 78530 86339 108-29 653

Kültür ve sanat Edit

Yunan tarihi ve coğrafyacılarının Dersim bölgesine Daranis ve Derksene adını verdikleri söylenir.

Bölgede konuşulan diller sırasıyla Kürtçe / ( Kırmancki ) tahminen %61, Kurmanci ise %32, ayrıca Türkçe %7 kadar konuşulur.

Mezhep olarak, % 90 Alevi, %10'si ise Sünnidir. Sünni nüfus, Çemişgezek (%60 Sünni) Köylerinin %90ınında Aleviler yaşar. İlçe merkezinde 80%i Alevilerden oluşur.)ilçelerinde yaşar.diğer ilçelerinin tamamında aleviler yaşar.

Yerel Etkinlikler Edit

  • Munzur Kültür ve Doğa Festivali

Tunceli Belediyesi tarafından ilk kez 28-30 Temmuz 2000 tarihinde düzenlenen, geniş kapsamlı ve geniş katılımlı bir festival olarak gerçekleşmiştir. Fotoğraf sergisi, halk oyunları gösterisi, halk müziği konserleri, film gösterisi, kent gezisi, panel, söyleşi ve edebiyatçıların imza günleri ile çok geniş bir kesimin ilgisini çeken festival programına Tunceli dışından ve yurtdışından önemli oranda katılım gerçekleşir. Kentin sosyal ve kültürel yaşamına çok olumlu bir katkı sağlayan festival, il turizmini de canlandırmıştır.

  • Pülümür Bal Festivali

Pülümür ilçesinde, her yıl Eylül ayı içerisinde belirlenen tarihlerde düzenlenen ‘Pülümür Bal Festivali’, yörenin ekonomik ve kültürel hayatına zenginlik kazandırmaktadır. Festival boyunca çeşitli kültürel etkinliklerin yanı sıra kaliteli bal üretimini teşvik etmek amacıyla yarışmalar düzenlenmekte ve ilk üç dereceye giren ürün sahiplerine ödül verilmekte ve bu yolla bal üreticisi teşvik edilmektedir.

  • Çemişgezek Dut ve Peynir Festivali

Çemişgezek ilçesinde ilk kez 26-28 Haziran 1998 tarihinde kutlanan “Dut ve Peynir Festivali” gerek insanları bir araya getirip kaynaştırması, gerekse yöresel ürünlerin tanıtımını sağlaması bakımından ilçeye büyük katkı sağlamakta ve düzenlenen etkinliklerle festivale katılanlar hoşça vakit geçirmektedirler.

  • Pertek Dut Festivali

Pertek ilçesinde Temmuz ayı içerisinde belirlenen tarihler arasında düzenlenen festival kapsamında, başta çekirdeksiz dut olmak üzere meyveciliğe dayalı yöresel ürünler tanıtılmakta, ilçenin doğal, tarihi ve kültürel değerleri, Keban Baraj Gölünde ve ilçede düzenlenen çeşitli etkinlik ve gezilerle tanıtılmaktadır.

Eğitim Edit

Tunceli Türkiyenin Okuma Yazma Oranı En Yüksek ikinci ilidir

Spor Edit

1990 yılına kadar Tuncelispor adını taşıyan bir futbol takımı vardı. Bu takım, 2008-2009 sezonunda Dersimspor olarak geri döndü. 2010 Bölgesel Amatör Lig 1.Grup Lideri [1]

Görüntüler Edit

Kaynakça Edit

Ayrıca bakınız Edit

Tarih Edit

Coğrafya Edit

Dış bağlantılar Edit

Wikimedia Commons'ta
Tunceli ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

Şablon:Türkiye idari Şablon:Tunceli ilçeler

</div>


Kalın metinar:تونجيلي (محافظة) az:Tuncəli vilayəti be:Правінцыя Тунджэлі be-x-old:Тунджэлі (правінцыя) bg:Тунджели (вилает) br:Tunceli (proviñs) ca:Província de Tunceli ckb:پارێزگای دێرسم crh:Tunceli (il) cs:Tuncelská provincie cv:Тунджели (ил) de:Tunceli (Provinz) diq:Mamekiye en:Tunceli Province eo:Provinco Tunceli es:Provincia de Tunceli eu:Tunceli probintzia fa:استان تونج‌ایلی fi:Tuncelin maakunta fr:Tunceli (province) hu:Tunceli (tartomány) hy:Թունջելի (նահանգ) id:Provinsi Tunceli it:Provincia di Tunceli ja:トゥンジェリ県 ku:Dêrsim (parêzgeh) la:Tunceli (provincia) lv:Tundželi ils mk:Тунџели (покраина) mrj:Тунджели (ил) ms:Wilayah Tunceli nl:Tunceli (provincie) no:Tunceli (provins) os:Тунджели (ил) pl:Tunceli (prowincja) pnb:صوبہ تنجیلی pt:Tunceli (província) ru:Тунджели (ил) sv:Tunceli (provins) sw:Mkoa wa Tunceli tg:Вилояти Тунчели tk:Tunjeli (il) ug:تۇنجەلى ۋىلايىتى uk:Тунджелі (іл) uz:Tunceli (viloyat) vi:Tunceli (tỉnh) vo:Tuncäliän war:Tunceli (lalawigan) zh:通杰利省 zh-min-nan:Tunceli (séng)

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.